Please wait. Loading...
 
Αποστολή σε φίλο
 
Πέρα από τις πνευμονοκονιώσεις: Νεοεμφανιζόμενες διάμεσες επαγγελματικές πνευμονοπάθειες
Πνεύμων 2010, 23(3):293-296
ΠΕΡIΛΗΨΗ.

Η ανάπτυξη της τεχνολογίας συνέβαλε στην ευρεία χρήση νέων ουσιών στις παραγωγικές διαδικασίες. Δυστυχώς, η άγνοια των επιδράσεων τους στην υγεία, σε συνδυασμό με την απουσία μέτρων ατομικής προστασίας, οδήγησε στην ανάπτυξη μεταξύ των εργαζομένων νόσων πέρα από τις «κλασικές» διάμεσες επαγγελματικές πνευμονοπάθειες. Η έκθεση σε διακετύλιο μπορεί να οδηγήσει στην πρόκληση αποφρακτικής βρογχιολίτιδας («πνεύμονας pop-corn»), ενώ διάμεσες πνευμονοπάθειες μπορεί να προκληθούν ακόμη λόγω έκθεσης σε ίνες νάιλον, σε χρωστική Acramin-FWN (σύνδρομο Ardystil), σε οξείδιο ίνδιου-κασσίτερου καθώς και λόγω εναπόθεσης νανοσωματιδίων και καύσης βιομάζας. Επιπλέον, πνευμονίτιδα από υπερευαισθησία μπορεί να προκληθεί λόγω έκθεσης σε προσθετικά ζωοτροφών. Τέλος, γνωστοί παράγοντες κινδύνου μέσω νέων εφαρμογών μπορεί να προκαλέσουν επαγγελματικές διάμεσες πνευμονοπάθειες. Πνεύμων 2010, 23(3):293-296.
ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Ο όρος «επαγγελματικές διάμεσες πνευμονοπάθειες» παραπέμπει στις γνωστές από τον προηγούμενο αιώνα πνευμονοκονιώσεις, οι οποίες αφορούν την πρόκληση διάμεσης πνευμονοπάθειας μετά από έκθεση σε ουσίες όπως ο αμίαντος, το πυρίτιο κ.ά. Η κατανόηση των βιολογικών επιπτώσεων της έκθεσης στους παράγοντες αυτούς οδήγησε στον προληπτικό έλεγχο των εργαζομένων και στην ταυτόχρονη λήψη μέτρων προστασίας (ατομικών και συλλογικών) στο χώρο εργασίας, και έφτασε στην απαγόρευση της χρήσης ουσιών (αμίαντος) εφόσον δεν έγινε εφικτή η προστασία των εκτιθέμενων ατόμων.

Ουσίες που χρησιμοποιήθηκαν για πρώτη φορά τα τελευταία χρόνια, ή γνωστές ουσίες που βρήκαν νέες εφαρμογές, συνδέθηκαν με την πρόκληση διάμεσων πνευμονοπαθειών1. Τα πρώτα περιστατικά, πριν συσχετιστούν με την επαγγελματική έκθεση (εξαιτίας κυρίως της συρροής ’κρουσμάτων’ στο ίδιο περιβάλλον εργασίας), θεωρήθηκαν ως ιδιοπαθείς διάμεσες πνευμονοπάθειες, γεγονός που τονίζει τη σημασία της λήψης καλού ιστορικού από τον κλινικό γιατρό, που πρέπει να περιλαμβάνει στοιχεία επαγγελματικής έκθεσης.

Στην παρούσα ανασκόπηση παρουσιάζονται οι διάμεσες πνευμονοπάθειες, που οφείλονται στη χρήση νέων ουσιών στην παραγωγή ή στην εισαγωγή νέων εφαρμογών σε γνωστούς παράγοντες κινδύνου, όπως παρουσιάστηκαν στη διεθνή βιβλιογραφία τα τελευταία έτη.

1. Αποφρακτική βρογχιολίτιδα από διακετύλιο

Το διακετύλιο είναι μικρού μοριακού βάρους χημική ουσία, η οποία χρησιμοποιείται για να προσδώσει τεχνητά τη γεύση βουτύρου σε διάφορα τρόφιμα. Πρόσφατες αναφορές συνδέουν την έκθεση στο διακετύλιο με την πρόκληση αποφρακτικής βρογχιολίτιδας, γνωστή και ως «πνεύμονας ποπ κορν» ("pop-corn lung"), επειδή η πρώτη περιγραφόμενη συρροή περιστατικών σημειώθηκε μεταξύ εργαζομένων στην ανάμειξη και συσκευασία του ποπκορν2, όμως περιστατικά πνευμονικής βλάβης διαπιστώθηκαν και σε άλλες κατηγορίες εργαζομένων, όπως για παράδειγμα στη ζαχαροπλαστική3,4. Η πορεία της νόσου διαφέρει από την εικόνα αποφρακτικής βρογχιολίτιδας που περιγράφεται ως "silo fillers’ lung" και η οποία συνήθως ανταποκρίνεται στη χορήγηση στεροειδών. Σε αντίθεση, η αποφρακτική βρογχιολίτιδα από διακετύλιο έχει πιο «ύπουλη» πορεία, και μπορεί να καταλήξει σε μόνιμη περιοριστικού τύπου πνευμονοπάθεια, απαιτώντας ακόμη και μεταμόσχευση πνευμόνων.

Πέρα από την έκθεση στο διακετύλιο πρόκληση αποφρακτικής βρογχιολίτιδας αναφέρεται βιβλιογραφικά και μετά από περιβαλλοντική έκθεση στο βότανο Sauropus5, καθώς και στη χρήση fiberglass στη βιομηχανία κατασκευής λέμβων6.

2. Διάμεση πνευμονοπάθεια από ίνες νάιλον

Η πρώτη αναφορά του συνδρόμου έγινε μεταξύ εργατών με έκθεση σε ίνες flock, δηλαδή πολύ κοντές συνθετικές ίνες νάιλον (nylon flock) που χρησιμοποιούνται στη κατασκευή υφασμάτων με υφή τσόχας ή βελούδου7. Στην πρώτη περιγραφή της νόσου έγινε λόγος για αποφολιδωτική πνευμονία8 η οποία αποδόθηκε σε έκθεση σε απροσδιόριστη τοξίνη και όχι στις ίνες νάιλον. Με την περαιτέρω εμφάνιση νέων περιστατικών, τα παθολογοανατομικά ευρήματα χαρακτηρίστηκαν ως λεμφοκυτταρική βρογχιολίτιδα και περιβρογχιολίτιδα. Εκτός όμως από τις ίνες νάιλον αναφορά για περιστατικά νόσου έχει γίνει και μετά από έκθεση σε ίνες από πολυαιθυλένιο, πολυπροπυλένιο και ρεγιόν9-11. Κοινός αιτιοπαθογενετικός μηχανισμός είναι το μικρό μήκος των συνθετικών ινών, ανεξάρτητα από τον τρόπο κοπής τους, και οι εργασίες που προκαλούν εισπνοή σωματιδίων (π.χ. καθαρισμός του υφάσματος με ηλεκτρική σκούπα).

Ο χρόνος εμφάνισης της νόσου κυμαίνεται από λίγους μήνες μέχρι αρκετά έτη από την έκθεση και εκδηλώνεται ως προοδευτικά επιδεινούμενη δύσπνοια, ξηρός βήχας και συστηματικά συμπτώματα. Σε κάποιους ασθενείς τα συμπτώματα επιδεινώνονται στο χώρο εργασίας, ειδικά στην αρχή7,12. Οι λειτουργικές δοκιμασίες είναι ενδεικτικές για περιοριστικού τύπου διαταραχή με ελαττωμένη διάχυση. Το πιο κοινό εύρημα στην HRCT θώρακα είναι διάχυτες πνευμονικές διηθήσεις τύπου ground glass και κεντρολοβιδιακά οζίδια (εικόνα αντίστοιχη της πνευμονίτιδας από υπερευαισθησία)13. Ως θεραπεία προτείνεται η απομάκρυνση από την έκθεση και η συστηματική χορήγηση κορτικοστεροειδών12-14.

3. Σύνδρομο Ardystil


Το σύνδρομο Ardystil είναι μία βαριά μορφή οργανούμενης πνευμονίας που πρωτοεκδηλώθηκε σε εργάτες στην υφαντουργία οι οποίοι εκτέθηκαν σε βαφή που περιείχε την ουσία Acramin-FWN σε μορφή σπρέι15,16. Η συμπτωματολογία ξεκινάει 1 μήνα μέχρι 1 έτος από την έκθεση και περιλαμβάνει επίσταξη, δύσπνοια, βήχα και θωρακικό άλγος17,18. H HRCT θώρακα έχει ευρήματα οργανούμενης πνευμονίας. Η πορεία της νόσου μπορεί να είναι κακή παρά τη συστηματική λήψη κορτικοστεροειδών (έχουν αναφερθεί 6 θάνατοι από το σύνδρομο)17.

4. Διάμεση πνευμονοπάθεια από οξείδιο ίνδιου- κασσιτέρου

Η έκθεση σε οξείδιο ίνδιου-κασσιτέρου (indium-tin oxide-ITO), κράμα που χρησιμοποιείται για την κατασκευή οθονών υγρών κρυστάλλων ή οθονών plasma έχει συνδεθεί με κυψελιδίτιδα και πνευμονική ίνωση στους εργάτες παραγωγής19. Οι πρώτες περιγραφές περιστατικών έγιναν το 2003 και προέρχονται από την Ιαπωνία, όπου και βρίσκονται οι μεγάλες παραγωγικές μονάδες19,20, αλλά υπάρχει η περίπτωση να εκδηλωθούν αντίστοιχες βλάβες μετά από έκθεση κατά την ανακύκλωση των συσκευών αυτών. Παράλληλα, υπάρχει μία σχετικά πρόσφατη αναφορά από την Τουρκία περιστατικών διάμεσης πνευμονοπάθειας σε βιομηχανία επικάλυψης χάλκινων σκευών με κασσίτερο21. Παρά το γεγονός ότι η έκθεση σε κασσίτερο συνοδεύεται από πνευμονοκονίωση, η συγκεκριμένη σειρά περιστατικών είχε ευρήματα στη HRCT θώρακα αντίστοιχα με αναπνευστική βρογχιολίτιδα [respiratory bronchiolitis- interstitial lung disease (RB-ILD)].

Η εμφάνιση της νόσου καθυστερεί κατά 1 με 5 έτη μετά την έκθεση και υπάρχει εμφανής σχέση δόσης έκθεσης- αποτελέσματος, καθώς η σοβαρή νόσος συνδέθηκε με μακροχρόνια έκθεση και υψηλότερα επίπεδα ινδίου στον ορό των ασθενών. Τα ευρήματα στην HRCT θώρακα περιλαμβάνουν αλλοιώσεις τύπου ground glass, κεντρολοβιδιακά οζίδια και εμφύσημα19,20,22. Παθολογοανατομικά, ανευρίσκεται περιβρογχική ίνωση, γιγαντοκύτταρα τύπου ξένου σώματος και ενδοκυψελιδική συγκέντρωση μακροφάγων που περιέχουν καστανόχρωμα σωματίδια με ίνδιο20,22.

5. Διάμεση πνευμονοπάθεια από νανοσωματίδια


Υπάρχει γενικότερη ανησυχία για τις πιθανές βλάβες στην υγεία από τη νανοτεχνολογία και ειδικότερα από τα νανοσωματίδια23, ιδιαίτερα μετά την εμφάνιση κρουσμάτων διάμεσης πνευμονοπάθειας που συνοδεύτηκε από υπεζωκοτική ή περικαρδιακή συλλογή και κοκκιωματώδη αντίδραση τύπου ξένου σώματος σε εργάτριες που εκτέθηκαν σε αερόλυμα μίγματος πολυακρυλικών και στις οποίες η παθολογοανατομική εξέταση έδειξε εναπόθεση νανοσωματιδίων στα επιθηλιακά και μεσοθηλιακά κύτταρα, αλλά και στο υπεζωκοτικό υγρό24.

6. Διάμεση πνευμονοπάθεια από καύση βιομάζας

Είναι γνωστή η συσχέτιση μεταξύ έκθεσης σε καύσιμα βιομάζας και στην πρόκληση Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας σε γυναίκες - μη καπνίστριες ή στην εμφάνιση λοιμώξεων κατώτερου αναπνευστικού σε μικρά παιδιά25. Υπάρχουν ωστόσο αναφορές για ανάπτυξη διάμεσης πνευμονοπάθειας δευτεροπαθώς μετά από έκθεση σε καύση βιομάζας με αποτέλεσμα την ανάπτυξη της παθολογικής κατάστασης, γνωστής και ως ‘‘hut lung’’ στη διεθνή βιβλιογραφία25,26. Παθογνωμονικό χαρακτηριστικό είναι η ανεύρεση μεγάλου αριθμού κηλίδων άνθρακα στους αεραγωγούς κατά τη βρογχοσκόπηση (μακροσκοπικά), αλλά και στο διάμεσο ιστό (παθολογοανατομική εξέταση). Οι ασθενείς εμφανίζουν σταδιακά δύσπνοια και βήχα, ενώ οι αναπνευστικές δοκιμασίες του πνεύμονα δείχνουν διαταραχή μικτού τύπου27. Η ακτινογραφία θώρακα δείχνει δικτυοοζώδεις ή οζώδεις διηθήσεις χωρίς ελάττωση των πνευμονικών όγκων27. Στην HRCT θώρακα, οι όζοι έχουν κεντρολοβιδιακή κατανομή28. Σε προχωρημένη νόσο παρατηρείται ίνωση και πνευμονική καρδία26,27.



7. Πνευμονίτιδα από υπερευαισθησία λόγω έκθεσης σε ζωοτροφές

Υπάρχει αναφορά στην πρόκληση πνευμονίτιδας από υπερευαισθησία λόγω έκθεσης στο phytoset, ένα σχετικά νέο προσθετικό στις ζωοτροφές29.

8. Νέες οδοί έκθεσης από γνωστούς παράγοντες κινδύνου


Ουσίες που έχουν ήδη ενοχοποιηθεί στην πρόκληση επαγγελματικών διάμεσων πνευμονοπαθειών φαίνεται ότι βρίσκουν νέες εφαρμογές, εξακολουθώντας με τον τρόπο αυτό να προκαλούν κρούσματα, και μάλιστα σε μεγάλες σειρές εργαζομένων. Για παράδειγμα, παρ’ όλο που η πυριτίαση είναι γνωστή νόσος και θεωρείται ότι μπορεί πλέον να προληφθεί πλήρως, δημοσιεύτηκε πρόσφατα μία σειρά νέων περιστατικών σε εργαζομένους στη βιομηχανία ένδυσης στην Τουρκία που ασχολούνταν στο πλύσιμο με άμμο των παντελονιών τζιν ώστε να τους δώσουν το χαρακτηριστικό χρώμα και υφή30.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

Η εμφάνιση μίας διάμεσης πνευμονοπάθειας μπορεί να οφείλεται σε έκθεση σε νέους, όχι ακόμη ευρέως γνωστούς παράγοντες κινδύνου στο χώρο εργασίας. Η διάγνωση επομένως απαιτεί υψηλό βαθμό κλινικής υποψίας, αλλά και λήψη λεπτομερούς ιστορικού επαγγελματικής και περιβαλλοντικής έκθεσης. Οι θεραπευτικές επιλογές δεν διαφέρουν συνήθως από αυτές των ιδιοπαθών διάμεσων πνευμονοπαθειών, αλλά συμπεριλαμβάνουν απαραίτητα και την απομάκρυνση από την πηγή έκθεσης. Σημαντικότερη είναι, ωστόσο, η πρωτογενής και δευτερογενής πρόληψη, ώστε να αποτραπεί η εμφάνιση κρουσμάτων μεταξύ των εργαζομένων.

BΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ


(Βλέπε αγγλικό κείμενο)
© 2011 PNEUMON Magazine, Hellenic Bronchologic Society.
Developed by LogicONE Logo LogicONE