Please wait. Loading...
 
Αποστολή σε φίλο
 
Το σανατόριο της Αγίας Ελεούσας: Ένας σημαντικός σταθμός στην ιστορία της Πνευμονολογίας στο νησί της Ρόδου
Πνεύμων 2010, 23(3):304-306
Τo Σανατόριο της Αγίας Ελεούσας (Εικόνα 1) ήταν το κύριο νοσηλευτικό ίδρυμα για τη νοσηλεία ασθενών με φυματίωση στα Δωδεκάνησα για 23 χρόνια (1947-1970). Ξεκίνησε τη λειτουργία του τον Αύγουστο του 1947, στα Ιταλικά κτίρια του οικισμού υλοτόμων Campo Chiaro, με αρχική δύναμη 80 κλινών και απασχολούμενο προσωπικό 54 άτομα. Παρά το γεγονός ότι, από κλιματολογικής άποψης, η τοποθεσία δεν ήταν ιδανική, καθώς η περιοχή βάλλεται από ισχυρούς και ψυχρούς ανέμους, το μέρος επιλέχθηκε κυρίως λόγω της αναγκαιότητας για απομόνωση των ασθενών με φυματίωση.



Οι πρώτοι ασθενείς του σανατορίου ήταν πάσχοντες από φυματίωση, οι οποίοι μέχρι τότε νοσηλεύονταν στο Νοσοκομείο “Θέρμαι” στο κέντρο της πόλης της Ρόδου και στη Βίλλα Πασά στο χωριό Κρεμαστή. Κεντρικό πρόσωπο στην πορεία του σανατορίου ήταν ο ιατρός Πνευμονολόγος-Φυματιολόγος Εμμανουήλ Γ. Κωσταρίδης (Εικόνα 2), ο οποίος διετέλεσε Επιστημονικός Διευθυντής του ιδρύματος κατά το μεγαλύτερο διάστημα των 23 ετών της λειτουργίας του. Ο ίδιος διετέλεσε Διοικητικός Διευθυντής για περισσότερα από 15 χρόνια, ενώ για μεγάλο διάστημα ήταν ο μοναδικός ιατρός του σανατορίου.


Η κύρια δυσκολία στη λειτουργία του Σανατορίου ήταν η μεγάλη απόσταση από την πόλη της Ρόδου, γεγονός που καθιστούσε πολύ δύσκολο τόσο τον ανεφοδιασμό του, όσο και την προσέλκυση εξειδικευμένου προσωπικού. Ο Δρ. Κωσταρίδης αγωνίστηκε ακούραστα προσπαθώντας να βρει λύσεις τόσο στα αντικειμενικά προβλήματα που σχετίζονταν με την απόσταση και την έλλειψη εργαστηριακής υποδομής στο σανατόριο όσο και σε ποικίλα γραφειοκρατικά προβλήματα1.

Η ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΦΥΜΑΤΙΩΣΗ

Τα περισσότερα χρόνια η παρακολούθηση των ασθενών στο Σανατόριο γινόταν από 2 φυματιολόγους ιατρούς, το Διευθυντή και έναν Επιμελητή. Το ίδρυμα διέθετε ένα μικρό μικροβιολογικό εργαστήριο στο οποίο εκτελούνταν βασικές εξετάσεις (εξέταση πτυέλων για ανεύρεση βακίλου του Koch, TKE, γενική εξέταση ούρων), ενώ οι υπόλοιπες εξετάσεις πραγματοποιούνταν στο Γενικό Νοσοκομείο Ρόδου. Έλεγχος της ευαισθησίας του βακίλου στα αντιφυματικά φάρμακα άρχισε να πραγματοποιείται το 1964 σε δείγματα που αποστέλλονταν στο Νοσοκομείο “Σωτηρία“. Το Σανατόριο διέθετε επίσης ακτινολογικό εργαστήριο για απλές ακτινογραφίες και ακτινοσκοπήσεις.1

Η θεραπεία των ασθενών τα πρώτα χρόνια της λειτουργίας του Σανατορίου περιλάμβανε τη χορήγηση των τότε διαθέσιμων αντιφυματικών φαρμάκων (στρεπτομυκίνη, PAS), καθώς και αεροθεραπεία, ασβεστοθεραπεία, και “γενική τονωτική”, ενώ σημαντική θεραπευτική παρέμβαση αποτελούσε η “συμπτυξιοθεραπεία” με εφαρμογή τεχνητού πνευμοθώρακα2. Για μεγάλες θωρακοχειρουργικές επεμβάσεις (π.χ. θωρακοπλαστική) οι ασθενείς μεταφέρονταν στο Νοσοκομείο «Σωτηρία»3, ενώ μικρότερες επεμβάσεις - όπως συμφυσιολύσεις – πραγματοποιούνταν θωρακοσκοπικά στο ίδρυμα.

Το Σανατόριο υπήρξε από τα πρώτα ιδρύματα της χώρας όπου χρησιμοποιήθηκε το «νέο» φάρμακο εκείνης της εποχής, η ισονιαζίδη. Ο Δρ. Κωσταρίδης, έχοντας έντονο το αίσθημα της ευθύνης στον ασθενή αλλά και της επιστημονικής αναζήτησης, αντιμετώπισε τη χορήγηση του νέου φαρμάκου με ιδιαίτερη προσοχή. Ο ίδιος αναφέρει στα κείμενά του ότι «...για την εφαρμογή αυτού του νέου φαρμάκου χρειαζόταν συνεχής παρακολούθηση των ασθενών, κλινική, ακτινολογική και εργαστηριακή, δεδομένου ότι επρόκειτο περί φαρμάκου του οποίου δεν ήταν ακόμη γνωστές οι ενέργειες και οι παρενέργειες». Για το λόγο αυτό, η ισονιαζίδη χορηγήθηκε αρχικά σε 3 από τους βαρύτερα πάσχοντες ασθενείς του Σανατορίου, υπό στενή παρακολούθηση1.

Τα πλεονεκτήματα της θεραπείας με 3 ή περισσότερα αντιφυματικά φάρμακα είχαν ήδη αρχίσει να γίνονται γνωστά και ο Εμμ. Κωσταρίδης παρατήρησε από νωρίς ότι οι θεραπευτικές αποτυχίες ήταν περισσότερες σε ασθενείς οι οποίοι είχαν προηγουμένως υποβληθεί σε πλημμελή θεραπεία, ένα συχνό φαινόμενο την εποχή εκείνη4,5. Σύμφωνα με μαρτυρίες των ασθενών και των συναδέλφων του, αντιμετώπιζε τον άνθρωπο σαν ολότητα ψυχική και οργανική, ενώ αναγνώριζε τα κοινωνικά και οικονομικά προβλήματα που προκαλούσε η νόσος στους ασθενείς και προσπαθούσε να τους βοηθήσει με τον καλύτερο δυνατό τρόπο, προστατεύοντας παράλληλα το κοινωνικό σύνολο1.

Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΑΝΤΙΦΥΜΑΤΙΚΟΥ ΙΑΤΡΕΙΟΥ

Στο σανατόριο λειτουργούσε 3 φορές την εβδομάδα εξωτερικό Αντιφυματικό Ιατρείο, ενώ άλλες 3 φορές το ιατρείο αυτό πραγματοποιούταν στο Γενικό Νοσοκομείο Ρόδου. Σκοπός του ιατρείου αυτού ήταν η κλινική, εργαστηριακή και ακτινολογική παρακολούθηση των ασθενών που έπαιρναν εξιτήριο από το Σανατόριο, η διασφάλιση της συνέχισης της αγωγής, η εξέταση του περιβάλλοντος των ασθενών και η χορήγηση χημειοπροφύλαξης, καθώς και η ενημέρωση των πολιτών του νησιού για τη νόσο. Το προσωπικό του Ιατρείου κατέβαλλε κάθε δυνατή προσπάθεια για την επιτυχία του αντιφυματικού αγώνα στην περιοχή, επεκτείνοντας τη δράση του και εκτός των τειχών των νοσηλευτικών ιδρυμάτων, με επισκέψεις στα σχολεία του νησιού για την πραγματοποίηση φυματινοαντίδρασης Mantoux και την εφαρμογή αντιφυματικού εμβολιασμού1.

ΣΥΝΕΧΗΣ ΑΓΩΝΑΣ ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΦΥΜΑΤΙΩΣΗΣ

Παρά την επιτυχία των νέων αντιφυματικών φαρμάκων, ο Εμμανουήλ Κωσταρίδης προέβλεψε με μεγάλη διορατικότητα την ανάπτυξη ανθεκτικών στελεχών του μυκοβακτηριδίου, συνδέοντας το γεγονός αυτό με την επιπόλαιη αντιμετώπιση της νόσου, γεγονός που είναι πλέον αποδεδειγμένο στις μέρες μας5. Χαρακτηριστικά δήλωνε ότι η φυματίωση είναι ένας μεγάλος εχθρός ο οποίος «αρχίζει μετά τα πλήγματα να συνέρχεται και να ετοιμάζει την αντεπίθεσή του, με το να γίνεται, έστω ακόμη κάπως δειλά, ανθεκτικός»6. Το 1964 το σύνθημα του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας ήταν «Ουδεμία ανάπαυλα στον αγώνα κατά της φυματίωσης» και το σύνθημα αυτό χρησιμοποίησε και ο ίδιος προκειμένου να ενημερώσει την κοινή γνώμη της Ρόδου με διαλέξεις και ομιλίες με θέμα τον αντιφυματικό αγώνα1.

Το σανατόριο έκλεισε τον Αύγουστο του 1970, ενώ το αντιφυματικό ιατρείο λειτούργησε μέχρι το Δεκέμβριο του 1971, οπότε σταμάτησε τη λειτουργία του με τη λήξη της θητείας του Διευθυντού ιατρού. Έχοντας συνολικά νοσηλεύσει 1.581 ασθενείς από διάφορα μέρη της Ελλάδας και έχοντας συμβάλει ουσιαστικά στον αγώνα για την ενημέρωση του κοινωνικού συνόλου ενάντια στη φυματίωση, το σανατόριο της Αγίας Ελεούσας αποτελεί ένα σημαντικό σταθμό στην ιστορία της Πνευμονολογίας στη Δωδεκάνησο.

ΕΥΧΑΡΙΣΤIΕΣ

Θα θέλαμε να ευχαριστήσουμε την οικογένεια του ιατρού Εμμανουήλ Κωσταρίδη και ιδιαίτερα τον υιό του, κ. Γεώργιο Κωσταρίδη, για την παραχώρηση υλικού και πληροφοριών που μας βοήθησαν ουσιαστικά στη συγγραφή του παραπάνω κειμένου. Ευχαριστούμε, επίσης, τον κ. Ησαΐα Παπαϊωάννου ο οποίος μας διέθεσε τις σύγχρονες φωτογραφίες του Σανατορίου.

BΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

(Βλέπε αγγλικό κείμενο)
© 2011 PNEUMON Magazine, Hellenic Bronchologic Society.
Developed by LogicONE Logo LogicONE