Please wait. Loading...
 
Αποστολή σε φίλο
 
Σύγκριση της διαβρογχικής παρακέντησης (ΤΒΝΑ) των μεσοθωρακικών λεμφαδένων με τη διαβρογχική βιοψία πνεύμονα (ΤΒΒ) στη διάγνωση της σαρκοείδωσης
Η παθολογοανατομική διάγνωση της σαρκοείδωσης απαιτεί την παρουσία μη νεκρωτικών κοκκιωμάτων. Η διαβρογχική βιοψία του πνεύμονα μέσω του εύκαμπτου βρογχοσκοπίου θεωρείται μέθοδος εκλογής για ασθενείς με υποψία πνευμονικής σαρκοείδωσης. Σκοπός της μελέτης είναι να εκτιμήσει τη διαβρογχική παρακέντηση των μεσοθωρακικών λεμφαδένων (ΤΒΝΑ) με τη χρήση ιστολογικής βελόνης και να τη συγκρίνει με τη διαβρογχική βιοψία πνεύμονα (TBLB). Τριάντα δύο (32) ασθενείς χωρίστηκαν σε 2 ομάδες σύμφωνα με τα ευρήματα στην ακτινογραφία θώρακος. Δεκαεπτά ασθενείς παρουσίαζαν πυλαία ή και μεσοθωρακική λεμφαδενοπάθεια και 15 ασθενείς πυλαία ή και μεσοθωρακική λεμφαδενοπάθεια και πνευμονικές διηθήσεις. Τελική διάγνωση σαρκοείδωσης τέθηκε σε 26 ασθενείς της μελέτης, ενώ στους υπόλοιπους 6 τέθηκε η διάγνωση του λεμφώματος (η ΤΒΝΑ ήταν διαγνωστική σε 2 από αυτούς). Μη νεκρωτικά κοκκιώματα βρέθηκαν σε 24/26 ασθενείς (92%) με την ΤΒΝΑ και σε 14/26 (54%) με την ΤΒΒ. Η συνδυασμένη χρήση των δύο τεχνικών αύξησε το διαγνωστικό εύρος της βρογχοσκόπησης στο ποσοστό του 96%. Ο ασθενής με αρνητική ΤΒΝΑ και ΤΒΒ υποβλήθηκε σε μεσοθωρακική βιοψία λεμφαδένων που έδειξε σαρκοειδικό κοκκίωμα. Η ΤΒΝΑ ήταν θετική σε 13 από τους 14 ασθενείς του σταδίου Ι (93%)και η ΤΒΒ σε 6/14(43%). H ΤΒΝΑ ήταν η μόνη διαγνωστική μέθοδος σε 11 από τους 26 ασθενείς της μελέτης. Δεν υπήρχαν σημαντικές επιπλοκές. Πνεύμων 2006,19(2):112-117.

Η σαρκοείδωση είναι μία συστηματική νόσος άγνωστης αιτιολογίας που κυρίως προσβάλλει τον πνεύμονα και το λεμφαδενικό ιστό και διαγιγνώσκεται με την παρουσία συμβατής κλινικής εικόνας και με την ιστολογική επιβεβαίωση του μη νεκρωτικού επιθηλιοειδούς κοκκιώματος υπό την προϋπόθεση του αποκλεισμού νοσημάτων που μιμούνται τη σαρκοείδωση1-3.

 

Αν δεν υπάρχει εϋκολα προσπελάσιμη αλλοίωση, η ινοβρογχοσκόπηση με τη διαβρογχική βιοψία πνεύμονα (Transbronchial lung biopsy-TBB) αποτελεί τη μέθοδο επιλογής για τη διάγνωση. Όμως το διαγνωστικό εϋρος της ΤΒΒ κυμαίνεται από 40-90%, εξαρτώμενο από τη δεξιοτεχνία του βρογχοσκόπου, τον αριθμό των δειγμάτων που λαμβάνονται και τον βαθμό της συμμετοχής του διάμεσου ιστοϋ κατά τη στιγμή της βιοψίας (στάδιο I ή II της νόσου)4-7. Εξαιτίας αυτοϋ, άλλες διαγνωστικές μέθοδοι περισσότερο επεμβατικές, όπως η μεσοθωρακοσκόπηση ή η ανοικτή βιοψία πνεύμονα μπορεί να απαιτηθούν για την επιβεβαίωση της διάγνωσης.

 


H διαβρογχική δια βελόνης αναρρόφηση (transbronchial needle aspiration - TBNA) είναι μία ελάχιστα επεμβατική βρογχοσκοπική τεχνική που χρησιμοποιείται στην εκτίμηση της μεσοθωρακικής επέκτασης του πνευμονικοϋ καρκίνου. Τα τελευταία χρόνια στη βιβλιογραφία έχουν δημοσιευθεί λίγες μελέτες που περιγράφουν τη χρήση της διαβρογχικής παρακέντησης δια βελόνης των μεσοθωρακικών και πυλαίων λεμφαδένων (ΤΒΝΑ) στο στάδιο I και II της νόσου προκειμένου να αυξήσουν το διαγνωστικό εϋρος της ινοβρογχοσκόπησης στη διάγνωση της σαρκοείδωσης8-11.

 

 

ΥΛΙΚΟ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΣ

 

Σχεδιασμός της μελέτης

Στην εργασία αυτή περιγράφουμε την εμπειρία μας από την εφαρμογή της ΤΒΝΑ με χρήση ιστολογικής βελόνης σε 32 ασθενείς με υποψία σαρκοείδωσης σταδίου I και II και τη συγκρίνουμε με την ΤΒΒ που εφαρμοζόταν κατά τη διάρκεια της ίδιας συνεδρίας βρογχοσκόπησης. Οι βρογχοσκοπικές αυτές τεχνικές εφαρμόστηκαν από τον Ιανουάριο του 1998 έως τον !οϋνιο του 2003 στο Βρογχολογικό Εργαστήριο του Πνευμονολογικοϋ Τμήματος του Γενικοϋ Νοσοκομείου Ελευσίνας Θριάσιο.

 


Υλικό

Το υλικό της μελέτης μας αποτέλεσαν 32 ασθενείς (14 άνδρες, 18 γυναίκες, μέσος όρος ηλικίας 55ετών) με κλινικά και ακτινολογικά ευρήματα συμβατά με σαρκοείδωση.

 


Οι ασθενείς χωρίστηκαν σε δϋο ομάδες ανάλογα με τα ευρήματα στην ακτινογραφία θώρακος: στην ομάδα Α συμπεριελήφθηκαν 17 ασθενείς που παρουσίαζαν πυλαία ή/και μεσοθωρακική λεμφαδενοπάθεια και στην ομάδα Β 15 ασθενείς με πυλαία ή/και μεσοθωρακική λεμφαδενοπάθεια και πνευμονικές διηθήσεις.

 


Όλοι οι ασθενείς υποβλήθηκαν σε αξονική τομογραφία θώρακος υψηλής ευκρίνειας πριν από την εφαρμογή της βρογχοσκόπησης.

 

 


Βρογχοσκοπικές τεχνικές

Στους ασθενείς, πριν τη βρογχοσκόπηση γινόταν προνάρκωση με % amp πεθιδίνη και % amp ατροπίνη και τοπική αναισθησία με διάλυμα ξυλοκαίνης 2%. Χρησιμοποιήθηκε εϋκαμπτο βρογχοσκόπιο ενώ υπήρχε συνεχής παρακολοϋθηση κορεσμοϋ Ο2 στο αρτηριακό αίμα και καρδιακοϋ ρυθμού. Μετά από λεπτομερή μελέτη των ευρημάτων στην αξονική τομογραφία θώρακος επιλέγονταν οι θέσεις παρακέντησης και η ΤΒΝΑ εφαρμοζόταν πριν από κάθε άλλη τεχνική λήψης υλικοϋ για να αποφευχθεί ο κίνδυνος επιμόλυνσης των υλικών. Η ΤΒΝΑ εφαρμοζόταν με τη 19 gauge ιστολογική βελόνη (MW-319; Mill-Rose Laboratories Inc. Mentor, OH, USA) που αποτελείται από έναν εϋκαμπτο καθετήρα μήκους 140cm και ένα σϋστημα ανασυρόμενων βελονών διαμέτρου 19G και 21G. Η βελόνη με διάμετρο 21 G έχει μήκος 5mm και λειτουργεί ως trocar για να διευκολϋνει την είσοδο της βελόνης διαμέτρου 19G η οποία έχει μήκος 15mm και λειτουργεί ως cannula. Με τον τρόπο αυτό προλαμβάνεται η τρώση μεγάλου αγγείου και εμποδίζεται το φράξιμο του αυλοϋ της βελόνης από χόνδρο του τραχειοβρογχικοϋ τοιχώματος12,13.

 


Το σϋστημα της βελόνης προωθείτο μέσω του καναλιοϋ εργασίας του βρογχοσκοπίου, με τις δϋο βελόνες να έχουν ανασυρθεί μέσα στον καθετήρα. Όταν το μεταλλικό άκρο του καθετήρα εμφανιζόταν στο άκρο του βρογχοσκοπίου οι δϋο βελόνες προωθοϋνταν και η 21G τρυποϋσε το τοίχωμα της τραχείας ή του βρόγχου στη θέση στόχο. Χρησιμοποιώντας μία σϋριγγα 60ml που περιείχε 3ml φυσιολογικοϋ οροϋ, εφαρμοζόταν αναρρόφηση στο εγγϋς άκρο για να εξακριβωθεί η ασφάλεια της θέσης. Στη συνέχεια γινόταν η είσοδος της 19G βελόνης σε όλο της το μήκος της και ανάσυρση της 21G. Με συνεχή αναρρόφηση, η 19G μετακινιόταν μέσα έξω 4-5 φορές για να συλλέξει ιστό. Η βελόνη ανεσϋρετο από τη θέση στόχο μετά από τη διακοπή της αναρρόφησης. Η άκρη του βρογχοσκοπίου ευθειαζόταν και το σύστημα μετακινείτο από το βρογχοσκόπιο με μία απλή μαλακή κίνηση. Κατόπιν γινόταν έκπλυση της βελόνης με το φυσιολογικό ορό της σύριγγας για τη συλλογή του δείγματος του ιστοΰ. Το λαμβανόμενο υλικό τοποθετείτο σε διάλυμα φορμόλης και εστέλλετο για ιστολογική εξέταση ενώ το έκπλυμα της βελόνης για κυτταρολογική εξέταση. Η επιτυχής λήψη μποροΰσε να διαπιστωθεί και από την παρατήρηση του ιστοΰ στον πυθμένα του δοχείου με το συντηρητικό. Παρακεντήθηκαν δε παρατραχειακοί (4R), Αρ. παρατραχειακοί (4L), τροπιδικοί7 και πυλαίοι λεμφαδένες (10R/10L).

 


Η TBLB εφαρμοζόταν στα βασικά τμήματα των κάτω λοβών όταν δεν υπήρχε παρεγχυματική αλλοίωση (στάδιο I) ή στα τμήματα στα οποία η CT αναδείκνυε πνευμονικές διηθήσεις και λαμβάνονταν τουλάχιστον 4 δείγματα ιστοΰ. Ακτινογραφία θώρακος γινόταν 2-3 ώρες μετά τη βρογχοσκόπηση.

 


Η διάγνωση της σαρκοείδωσης απαιτοΰσε:

1. την παρουσία μη νεκρωτικών επιθηλιοειδών κοκκιωμάτων με απουσία αντίδρασης σε ξένο σώμα ή αλλεργικής αντίδρασης των ιστών και

2. αρνητικές καλλιέργειες για οξεάντοχα βακτήρια και μΰκητες.

 


Το υλικό των βιοψιών εθεωρείτο επαρκές εφ' όσον υπήρχε κυψελιδικός ιστός στη διαβρογχική βιοψία του πνεΰμονα και εφόσον υπήρχε υλικό συμβατό με την αρχιτεκτονική λεμφαδένα στη διαβρογχική παρακέντηση των λεμφαδένων.

 

 

 

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ

Από τους 32 ασθενείς της μελέτης μας, τελική διάγνωση σαρκοείδωσης τέθηκε σε 26. Στους υπόλοιπους 6 τέθηκε η διάγνωση του λεμφώματος (σε 4 ασθενείς τέθηκε η διάγνωση του Hodgkin λεμφώματος και στους άλλους 2 η διάγνωση του non-Hodgkin). Συγκεκριμένα, η ΤΒΝΑ έβαλε τη διάγνωση σε 2 από αυτοΰς, οι 3 υποβλήθηκαν σε ανοικτή βιοψία πνεΰμονα και o ένας σε video-assisted thoracic surgery (VATS).

 

 

Πίνακας 1. Διάγνωση σαρκοείδωσης και εφαρμοσθείσα τε­χνική

Στάδιο TBLB ΤΒΝΑ TBLB+ΤΒΝΑ

I

II

ΣΥΝΟΛΟ

6/14 (43%)

8/12 (67%)

14/26 (54%)

13/14 (93%)

11/12 (92%)

24/26 (92%)

13/14 (93%)

12/12(100%)

25/26 (96%

Επικεντρώσαμε τη μελέτη μας στα αποτελέσματα που αφοροΰν στους 26 ασθενείς στους οποίους διαγνώστηκε σαρκοείδωση. Τα αποτελέσματα φαίνονται στον Πίνακα 1. Από τους 14 ασθενείς σταδίου I, η TBLB ήταν θετική σε 6 (43%) και από τους 12 ασθενείς σταδίου II ήταν θετική σε 8 (67%). Η ΤΒΝΑ ήταν θετική σε 13 ασθενείς του σταδίου I (93%) και σε 11 ασθενείς του σταδίου II (92%). Η συνδυασμένη εφαρμογή και των δΰο τεχνικών αΰξησε το διαγνωστικό εΰρος της βρογχοσκόπησης στο 93% για το στάδιο I και στο 100% για το στάδιο II. Στο σΰνολο των 26 ασθενών που μελετήθηκαν, η εφαρμογή και των δΰο τεχνικών έβαλε τη διάγνωση σε 25 ασθενείς ανεβάζοντας το διαγνωστικό εΰρος βρογχοσκόπησης στο 96%. Το διαγνωστικό εΰρος του συνδυασμοΰ των δΰο τεχνικών ανά στάδιο περιγράφονται στον Πίνακα 2. Όπως διαπιστώνεται από τον Πίνακα 2, στο στάδιο I η ΤΒΝΑ αποκλειστικά διέγνωσε τη νόσο σε 7 από τους 14 ασθενείς και στο στάδιο II σε 4 από τους 12. Η προσθήκη της ΤΒΝΑ στην ΤΒΒ αΰξησε το διαγνωστικό εΰρος κατά 50% στο στάδιο I και κατά 34% στο στάδιο II. Σε έναν ασθενή του σταδίου I η ΤΒΒ και η ΤΒΝΑ ήταν αρνητικές. Ο ασθενής αυτός υποβλήθηκε σε μεσοθωρακοσκόπηση και τέθηκε η διάγνωση της σαρκοείδωσης.

 

Πίνακας 2. Διαγνωστικό εύρος των δύο τεχνικών ανά στάδιο
Αποτέλεσμα βιοψίας Στάδιο +/ Σύνολο Διαγνωστικό εύρος %

ΤΤΒ.Β+, ΤΒΝΑ+

I 6/14 43
II 7/12 58
ΤΤΒ.Β+, ΤΒΝΑ- I 0/14 0
II 1/12 9
ΤΤΛΒ-, ΤΒΝΑ+ I 7/14 50
II 4/12 34
TBLB-, ΤΒΝΑ- I 1/14 7
II 0/12 0

 

Η ευαισθησία της ΤΒΝΑ αναφορικά με τη θέση των λεμφαδένων που παρακεντήθηκαν περιγράφεται στον Πίνακα 3.

Πίνακας 3. Ευαισθησία ΤΒΝΑ και θέση λεμφαδένων

Σύνολο 4R 4L 7 Πυλαίοι
Θέσεις παρακέντησης 50 20 2 25 3
Ευαισθησία
18/20
(90%)
1/2
(50%)
24/25
(96%)
3/3
(100%)

 


Δεν παρουσιάστηκαν σοβαρές επιπλοκές. Η ακτινγραφία θώρακα μετά τη βρογχοσκόπηση δεν έδειξε πνευμοθώρακα σε κανέναν από τους 26 ασθενείς της μελέτης. Τοπική μικρή αιμορραγία στη θέση παρακέντησης για τη λήψη λεμφαδενικοϋ ιστοϋ κατά την εφαρμογή της ΤΒΝΑ υποχώρησε μόνη της.

 

 

 

ΣΥΖΗΤΗΣΗ

Η μελέτη μας έδειξε οτι η συνδυασμένη χρήση της ΤΒLΒ και της ΤΒΝΑ πέτυχε σημαντικά καλϋτερα αποτελέσματα από την εφαρμογή της κάθε μιας μεθόδου ξεχωριστά (ΤΒΒ ή ΤΒΝΑ) βάζοντας τη διάγνωση σε 25 από τους 26 ασθενείς και αυξάνοντας το διαγνωστικό εϋρος της βρογχοσκόπησης στο 96%.

 


Το διαγνωστικό εϋρος της ΤΒΒ στο στάδιο I ήταν 43% και στο στάδιο II 67%. Συνολικά η ΤΒLΒ ήταν διαγνωστική στο 54% των ασθενών. Το ποσοστό αυτό είναι συγκρίσιμο με προηγοϋμενες αναφορές στη βιβλιογραφία.

 


Το διαγνωστικό εϋρος της ΤΒΝΑ στο στάδιο I ήταν 92% και στο στάδιο II 93%. Συνολικά η ΤΒΝΑ ήταν διαγνωστική στο 92% των περιπτώσεων. Το ποσοστό αυτό είναι συγκρίσιμο με αυτό της εργασίας του Wang. Ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός οτι 7 ασθενείς του σταδίου I και 4 ασθενείς του σταδίου II διαγνώσθηκαν από την ΤΒΝΑ μόνο, αφοϋ η ΤΒLΒ ήταν αρνητική. Οι 11 αυτοί ασθενείς, αν δεν εφαρμοζόταν η ΤΒΝΑ, πιθανόν θα υποβάλλονταν σε περισσότερο επεμβατικές και δαπανηρές μεθόδους για τη διάγνωση τους όπως μεσοθωρακοσκόπηση, VATS ή ανοικτή βιοψία πνεϋμονα. Διαπιστώνεται και πάλι η σημασία της εφαρμογής της ΤΒΝΑ, μεθόδου λιγότερο επεμβατικής, για την προσέγγιση των λεμφαδένων του μεσοθωρακίου που με τη χρήση ιστολογικής βελόνης μπορεί να διευρϋνει τη διαγνωστική της ικανότητα και σε άλλες καταστάσεις εκτός από τη σταδιοποίηση και τη διάγνωση του πνευμονικοϋ καρκίνου.

 


Επισημαίνεται ιδιαίτερα οτι καμία επιπλοκή δεν παρουσιάστηκε στην εφαρμογή των δϋο αυτών μεθόδων (ΤΒLΒ+ΤΒΝΑ). Το ποσοστό επιπλοκών της ΤΒLΒ στη βιβλιογραφία κυμαίνεται από 2-5% και ως επί το πλείστον δεν είναι σημαντικές. Όσον αφορά την ΤΒΝΑ το ποσοστό περιγράφεται μικρότερο του 1%.

 


Τις τελευταίες δϋο δεκαετίες η ΤΒΝΑ έχει κατοχυρωθεί ως μία ιδιαίτερα ασφαλής, αποτελεσματική και χρήσιμη μέθοδος σε πολλές καταστάσεις, όπως στη διάγνωση περιφερικών πνευμονικών όζων, νεκρωτικών ενδοβρογχικών αλλοιώσεων και στη διάγνωση και μεσοθωρακική σταδιοποίηση του πνευμονικοϋ καρκίνου14-16. Πολϋ λιγότερη πληροφορία είναι διαθέσιμη στη διεθνή βιβλιογραφία αναφορικά με το ρόλο της ΤΒΝΑ στη διάγνωση της σαρκοείδωσης.

 


Ο Pauli και συν17 περιέγραψαν πρώτοι την αϋξηση του διαγνωστικοϋ εϋρους της βρογχοσκόπησης σε σύνολο 258 ασθενών ϋποπτων για σαρκοείδωση με συνδυασμένη χρήση ΤΒΝΑ και ΤΒΒ χρησιμοποιώντας το άκαμπτο βρογχοσκόπιο. Στη μελέτη τους, ασθενείς με στάδιο I και II νόσου είχαν θετική διάγνωση με την ΤΒΝΑ στο 42,1%και 21,6% αντίστοιχα. Η προσθήκη της ΤΒΝΑ στη ΤΒΒ αϋξησε το συνολικό διαγνωστικό εύρος από το 66,3% στο 77,7%.

 


Τη χρήση της ΤΒΝΑ με το εϋκαμπτο βρογχοσκόπιο για τη διάγνωση της σαρκοείδωσης περιέγραψε πρώτος ο Wang το 19898. Στην εργασία του 18 από τους 20 ασθενείς είχαν θετική ΤΒΝΑ και η ευαισθησία της μεθόδου έφθασε το 90%. Όπως αναφέρει, η υψηλή αυτή ευαισθησία δεν πρέπει να μας εκπλήσσει δεδομένου οτι η πυκνότητα των κοκκιωμάτων είναι μεγαλϋτερη στους λεμφαδένες από οτι στον πνευμονικό ιστό.

 


Σε εργασία που δημοσίευσε ο Morales και συν9 51 ασθενείς με υποψία σαρκοείδωσης υποβλήθηκαν σε συνδυασμό TBB και ΤΒΝΑ και στο στάδιο I το διαγνωστικό εϋρος της βρογχοσκόπησης ήταν 83%, ενώ στο στάδιο II ήταν 86%.

 


Ο Leonard και συν10 ανακοίνωσαν οτι 7 από 12 ασθενείς με τελική διάγνωση σαρκοείδωσης είχαν θετική ΤΒΒ (58%) και 6 είχαν θετική ΤΒΝΑ (50%), ενώ ο συνδυασμός των δϋο τεχνικών αϋξησε το διαγνωστικό εϋρος της βρογχοσκόπησης στο 83%.

 


Το 1999 ο Bilaceroglou και συν δημοσίευσαν εργασία στην οποία συνέκριναν την εφαρμογή της ΤΒΝΑ, της ΤΒΒ και της ενδοβρογχικής βιοψίας (ΕΒΒ) στη διάγνωση της σαρκοείδωσης για τα στάδια I, II και III. Η ΤΒΝΑ ήταν θετική σε 30 από τους 58 ασθενείς με σαρκοείδωση σταδίου I και II, ενώ η ΤΒΒ ήταν θετική σε 32/58 ασθενείς11.
Αργότερα η Trisolini και συν. εφάρμοσαν την ΤΒΝΑ και ΤΒΒ σε 32 ασθενείς με στάδιο I και II σαρκοείδωσης και η ευαισθησία για την ΤΒΝΑ ήταν 65,6% και για την ΤΒΒ 62,5% ενώ ο συνδυασμός των δϋο αυτών τεχνικών συνδυάστηκε με πολϋ ψηλότερο διαγνωστικό εύρος (συνολική ευαισθησία 93,7%)18.

 

Πολϋ πρόσφατα έχουν δημοσιευθεί εργασίες που αφοροϋν στην εφαρμογή της ΤΒΝΑ για τη διάγνωση της νόσου στο στάδιο I. Το διαγνωστικό εϋρος της τεχνικής κυμαίνεται από 63-87%19-21.

 

Συμπερασματικά πιστεϋουμε οτι η ΤΒΝΑ, σε συνδυασμό με την ΤΒLΒ, θα πρέπει να εφαρμόζεται σε όλους τους ασθενείς με στάδιο I και II σαρκοείδωσης αφοϋ αυξάνει σημαντικά το διαγνωστικό εϋρος της βρογχοσκόπησης. Η τεχνική στερείται σοβαρών επιπλοκών και μειώνει την ανάγκη εφαρμογής περισσότερο επεμβατικών τεχνικών.

 

 

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

  1. American Thoracic Society. Statement on sarcoidosis Am Respir Crit Care Med 1999; 160:736-755.
  2. Keogh BA, Humminghake GW, Line BR, Crystal RG. The alveolitis of pulmonary sarcoidosis. Evaluation of natural history and alveolitis dependent changes in lung function. Am Rev Respir Dis 1983; 128:256.
  3. Blackmon GM, Raghu G. Pulmonary sarcoidosis: a mimic of respiratory infection Semin. Respir Infec 1995;10:176-186.
  4. Poe RH, Israel RH, Utel MJ, et al. Propability of a positive transbronchial lung biopsy result in sarcoidosis.Arch Inten Med 1979; 139:761-763.
  5. Fanburg BL, Lazarus DS. Sarcoidosis, In: Murray JF,Nadel JA, eds. Textbook of Respiratory Medicine. 2nd Edn. Philadelphia W.B. Saunders Co., 1994 pp. 1873¬1888.
  6. Mitchell DM, Mitchell DN, Collins JV, Emerson CJ.Transbronchial lung biopsy through the fiberoptic bronchoscope in the diagnosis of sarcoidosis. BMJ 1980;80:679-81.
  7. Mc Dougall JC, Cortesse DA. Bronchoscopic lung biopsy. In: Prakash UBS, ed. Bronchoscopy. New York, Raven Press, 1994: pp. 141-146.
  8. Wang KP, Johns CJ, Fuenning C, Terry PB. Flexible transbronchial needle aspiration for the diagnosis of sarcoidosis. Ann Otol Rhinol Laryngol 1989; 98:298-300.
  9. Morales CF, Patefield AJ, Strollo PJ, Schenk DA. Flexible transbronchial needle aspiration in the diagnosis of sarcoidosis. Chest 1994; 106:709-711.
  10. Leonard C, Tormey VJ, O'Keane C, Burke CM. Bronchoscopic diagnosis of sarcoidosis. Eur Respir J 1997;10:2722-2724.
  11. Bilaceroglou S, Perim K, Gunel O, Cagirici U, Buyuksirin M. Combining transbronchial aspiration with endobronchial and transbronchial biopsy in sarcoidosis. Monaldi Arch Chest Dis 1999; 54(3):217-223.
  12. Wang KP. Flexible transbronchial needle aspiration biopsy for histological specimens. Chest 1985; 88:860-63.
  13. Schenk PA, Champers SL, Derdak S, Komadina KH, Pickard JS, Strollo PJ et al. Comparison of the Wang 19 gauge and 22 gauge needles for mediastinal staging oflung cancer as a costeffective alternative to surgery. Am Rev Respir Dis 1993; 147:1251-1258.
  14. Midthum DE, Cortese DA. Bronchoscopic needle aspiration and biopsy In: Prakash UBS, ed. Bronchoscopy. New York, Raven Press, 1994: pp. 147-154.
  15. Harrow EM, Oldenburg FA, Lingenfelter MS, Smith AM. Transbronchial needle aspiration in clinical practice In: Wang KP, Metha, AC, Flexible Bronchoscopy, Blackwell Science Inc, Cambridge, MA,1995; pp. 222¬234.
  16. Metha AC, Meeker DP. Transbronchial needle aspiration for histology specimens. In: Wang KP, Metha AC, Flexible Bronchoscopy, Blackwell Science Inc, Cambridge, MA, 1995, pp. 199-205.
  17. Pauli G, Pelletier A, Bohner C, et al. Transbronchial needle aspiration in the diagnosis of sarcoidosis. Chest 1984; 85:482.
  18. Trisolini R, Lazzari Agli L, Cancellieri A, Poletti V,Candoli P, Tinelli C, Patelli M. Transbronchial needle aspiration improves the diagnostic yield of bronchoscopy in sarcoidosis. Sarcoidosis Vasc Diffuse Lung Disease 2004; 21(2):147-51.
  19. Trisolini R, Agli L-L, Cancellieri A, Poletti V, Tinelli C,Patelli M. The value of Flexible Transbronchial Needle Aspiration in the diagnosis of Stage I Sarcoidosis. Chest 2003; 124:2126-2130.
  20. Centikaya E, Yildiz P, Altin S, Yilmaz V. Diagnostic value of transbronchial needle aspiration in intrathoracic lympadenopathy. Chest 2004; 125(2):527-31.
  21. Sharafkhaneh A, Baaklini W, Gorin AB, Green L. Yield of transbronchial needle aspiration in the diagnosis of mediastinal lesions. Chest 2003; 124(6):2131-4.

 

 

 

 

 

 

 

© 2011 PNEUMON Magazine, Hellenic Bronchologic Society.
Developed by LogicONE Logo LogicONE