Please wait. Loading...
 
Αποστολή σε φίλο
 
Επιπολασμός συμπτωμάτων Γαστροοισοφαγικής Παλινδρομικής Νόσου σε Έλληνες ασθενείς με βρογχικό άσθμα
ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Σε πολλές μελέτες, προερχόμενες κυρίως από την Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική, έχει διαπιστωθεί υψηλός επιπολασμός συμπτωμάτων Γαστροοισοφαγικής Παλινδρομικής Νόσου (ΓΟΠΝ) σε ασθενείς με βρογχικό άσθμα. Σκοπός της παρούσας μελέτης είναι ο καθορισμός του επιπολασμού συμπτωμάτων ΓΟΠΝ σε Έλληνες ασθματικούς ασθενείς. Στη μελέτη συμπεριελήφθησαν 92 ασθενείς με βρογχικό άσθμα (50 άντρες και 42 γυναίκες, μέση ηλικία 42,9 ±14,2 έτη), οι οποίοι παρακολουθούνται στα εξωτερικά ιατρεία της κλινικής μας καθώς και 85 υγιείς μάρτυρες αντίστοιχης ηλικίας και φύλου. Από όλα τα άτομα ζητήθηκε η συμπλήρωση προκαθορισμένου ερωτηματολογίου το οποίο έχει προτυποποιηθεί διεθνώς για τον καθορισμό συμπτωμάτων ΓΟΠΝ (οπισθοστερνικό καύσος, όξινες αναγωγές). Ο επιπολασμός του οπισθοστερνικού καύσους και των όξινων αναγωγών ήταν υψηλότερος στα άτομα με άσθμα (81,5% και 57,6% αντίστοιχα) συγκριτικά με την ομάδα ελέγχου (32,9% και 17,6%, p<0.01). Κανένα από τα φάρμακα κατά του άσθματος δεν σχετιζόταν με αυξημένο επιπολασμό συμπτωμάτων ΓΟΠΝ. Από τα αποτελέσματα της μελέτης μας συμπεραίνεται ότι οι Έλληνες ασθενείς με βρογχικό άσθμα που απευθύνονται σε ένα κέντρο τριτοβάθμιας περίθαλψης έχουν υψηλό επιπολασμό συμπτωμάτων ΓΟΠΝ. Επιπρόσθετες μελέτες στο γενικό πληθυσμό των ασθματικών ασθενών θεωρούνται απαραίτητες για την εξαγωγή ασφαλέστερων συμπερασμάτων. Πνεύμων 2003, 16(1):59-66.

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Πρώτος ο Sir William Osler το 1892 στο σύγγραμμά του "The Principles and Practice of Medicine", υποστήριξε ότι ένα από τα εκλυτικά αίτια του άσθματος μπορεί να είναι η υπερπλήρωση του στομάχου ή η πρόσλη ψη συγκεκριμένων τροφών1. Τότε ακόμα δεν είχε οριστεί ως Γαστροοισοφαγική Παλινδρόμηση (ΓΟΠ) η παλινδρόμηση γαστρικού περιεχομένου από το στόμαχο στον οισοφάγο. Έτσι, η θεωρία για την πρόκληση ασθματικών κρίσεων από γαστρικές διαταραχές παρέμεινε χωρίς διερεύνηση για ένα περίπου αιώνα. Σήμερα, αναγνωρίζεται ως ιδιαίτερη κλινική οντότητα η Γαστροοισοφαγική Παλινδρομική Νόσος (ΓΟΠΝ), η οποία ορίζεται ως κάθε κλινικοπαθολογοανατομική κατάσταση οφειλόμενη στη ΓΟΠ. Θεωρείται εξαιρετικά συχνή πάθηση, εκδηλώνεται με οπισθοστερνικό καύσος και όξινες αναγωγές, ενώ τεκμηριωμένες επιπλοκές της αποτελούν η οισοφαγίτιδα και ο οισοφάγος Barrett2.

Τα τελευταία έτη έχει διερευνηθεί σε σημαντικό βαθμό η πιθανή συσχέτιση ΓΟΠΝ - βρογχικού άσθματος. Στη διεθνή βιβλιογραφία συναντάται πλήθος αναφορών στον αυξημένο επιπολασμό συμπτωμάτων ΓΟΠΝ (οπισθοστερνικό καύσος, όξινες αναγωγές) σε ασθενείς με βρογχικό άσθμα. Στις περισσότερες όμως περιπτώσεις, πρόκειται για αναδρομικές μελέτες σε ασθματικούς ασθενείς οι οποίοι υποβάλλονται σε διερεύνηση για συμπτωματολογία από το γαστρεντερικό σύστημα. Τα δεδομένα σε μη επιλεγμένους πληθυσμούς ασθματικών είναι πενιχρά. Οι λίγες υπάρχουσες μελέτες προέρχονται από κέντρα παρακολούθησης ασθενών με βρογχικό άσθμα σε Ευρώπη και Βόρεια Αμερική και αναφέρουν επιπολασμό συμπτωμάτων ΓΟΠΝ ο οποίος κυμαίνεται από 50% έως 72%3-5. Στην, προσιτή σε εμάς, ελληνική βιβλιογραφία δεν υπάρχει αντίστοιχη αναφορά.

Σκοπός της παρούσας μελέτης είναι ο καθορισμός του επιπολασμού συμπτωμάτων ΓΟΠΝ σε Έλληνες ασθματικούς ασθενείς οι οποίοι παρακολουθούνται σε κέντρο αναπνευστικών παθήσεων τριτοβάθμιας περίθαλψης. Επιδιώκεται επίσης η διερεύνηση πιθανής συσχέτισης των συμπτωμάτων αυτών με τη χορηγούμενη αντιασθματική φαρμακευτική αγωγή.

ΥΛΙΚΟ-ΜΕΘΟΔΟΣ

Η παρούσα μελέτη πραγματοποιήθηκε κατά τη διάρκεια ενός έτους και συγκεκριμένα από την 1η Ιανουαρίου 2000 έως και την 31η Δεκεμβρίου 2000. Υποψήφιοι για μελέτη θεωρήθηκαν όλοι οι ασθενείς οι οποίοι, τη συγκεκριμένη χρονική περίοδο, προσήλθαν στα εξωτερικά ιατρεία της κλινικής μας είτε με νεοδιαγνωσθέν βρογχικό άσθμα είτε στo πλαίσιo τακτικής παρακολούθησης γνωστού βρογχικού άσθματος. Απαραίτητα κριτήρια για να συμπεριληφθεί τελικά ένας ασθενής στη μελέτη ήταν τα εξής: α)αύξηση της FEV1 σε ποσοστό >15% μετά χορήγηση εισπνεόμενου βρογχοδιασταλτικού και β)ιστορικό και κλινική εξέταση συμβατά με τη διάγνωση βρογχικού άσθματος.

Την ομάδα των μαρτύρων αποτέλεσαν υγιείς ενήλικες (απόλυτα προτυποποιημένοι ως προς την ηλικία και το φύλο με τους ασθματικούς), οι οποίοι προσήλθαν την ίδια χρονική περίοδο στα εξωτερικά ιατρεία για προγραμματισμένο υγειονομικό έλεγχο. Σε όλα τα άτομα που περιελήφθησαν στην μελέτη (ασθενείς και μάρτυρες) έγινε ενημέρωση για το σκοπό της εργασίας και ζητήθηκε η έγγραφη συγκατάθεση για τη συμμέτοχή τους.

Σε όλους τους ασθενείς με βρογχικό άσθμα καταγράφηκε το χρονικό διάστημα από τη διάγνωση της νόσου και η λαμβανόμενη κατά την περίοδο της μελέτης φαρμακευτική αγωγή (θεοφυλλινούχα, β-διεγέρτες, βρωμιούχο ιπρατρόπιο, εισπνεόμενα ή per os κορτικοστεροειδή). Επίσης, ζητήθηκε από κάθε ασθενή να περιγράψει, χρησιμοποιώντας μία βαθμολογημένη κλίμακα (από 0 έως 4), πιθανή επιδείνωση της νόσου μετά λήψη α) καφείνης, β) αλκοόλ, γ) βαρέος γεύματος και δ)μετά κατάκλιση σε διάστημα μικρότερο των δύο ωρών από το τελευταίο γεύμα. Τέλος, σε όλους τους ασθενείς έγιναν τρεις διαδοχικές σπιρομετρήσεις (έλεγχος FEV1, FVC, FEV1/FVC), από τις οποίες και καταγράφηκε αυτή με τις υψηλότερες τιμές.

Στη συνέχεια ζητήθηκε, τόσον από τους ασθματικούς ασθενείς όσον και από τους μάρτυρες, η συμπλήρωση ειδικού ερωτηματολογίου για την εκτίμηση του επιπολασμού των συμπτωμάτων ΓΟΠΝ. Το ερωτηματολόγιο αυτό αποτελεί ακριβή μετάφραση στην ελληνική ερωτηματολογίου το οποίο χρησιμοποιήθηκε, για πρώτη φορά, από τους Field et al το 1996 και έκτοτε χρησιμοποιείται σε πλήθος αντίστοιχων μελετών για την εκτίμηση συμπτωμάτων ΓΟΠΝ5 (Παράρτημα).

Τέλος, καταγράφηκε η κατανάλωση από όλα τα άτομα του δείγματος τους τελευταίους 2 μήνες προ της μελέτης: α)αντιόξινων, β) Η2- αναστολέων, γ) αναστολέων αντλίας πρωτονίου και δ) προκινητικών σκευασμάτων.

Στατιστική ανάλυση: Τα περιγραφικά μεγέθη για τις ποσοτικές μεταβλητές αναφέρονται ως μέση τιμή ± 1 σταθερή απόκλιση. Οι συσχετίσεις μεταξύ δυαδικών μεταβλητών έγιναν με την εφαρμογή του Fischer's exact test. Ο παραμετρικός συντελεστής συσχετίσεως κατά Spearman χρησιμοποιήθηκε για τη σύγκριση μεταξύ διατάξιμων μεταβλητών. Τέλος, ο επιπολασμός συμπτωμάτων μεταξύ ασθματικών και μαρτύρων συγκρίθηκε με την εφαρμογή της δοκιμασίας x2 με διόρθωση κατά Yate. Η επεξεργασία των αποτελεσμάτων έγινε τη χρήση του στατιστικού προγράμματος SPSS (SPSS Inc, IL, USA). Διαφορές με τιμή p μικρότερη του 0,05 θεωρήθηκαν στατιστικά σημαντικές.

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ

Στη μελέτη συμπεριελήφθησαν συνολικά 92 ασθενείς με βρογχικό άσθμα (50 άντρες και 42 γυναίκες, μέση ηλικία 42,9 ±14,2 έτη) καθώς και 85 υγιείς μάρτυρες αντίστοιχης ηλικίας και φύλου. Στον πίνακα 1 απεικονίζονται αναλυτικά τα δημογραφικά στοιχεία του δείγματος καθώς και τα αποτελέσματα του σπιρομετρικού ελέγχου των ασθματικών. Κατά την ανάλυση των αποτελεσμάτων της σπιρομέτρησης, δεν προέκυψε στατιστικά σημαντική διαφορά των τιμών του δείκτη FEV1/FVC ανάμεσα σε ασθματικούς με συμπτώματα ΓΟΠΝ (FEV1/FVC (%): 65,2±13,8) και σε αυτούς που ήταν ελεύθεροι συμπτωμάτων ΓΟΠΝ (FEV1/FVC (%): 69,1±12,8, p=0,1).

Table 1

Ο πίνακας 2 καταγράφει τον επιπολασμό συμπτωμάτων ΓΟΠΝ σε ασθενείς και υγιείς μάρτυρες. Η ανάλυση των δεδομένων του πίνακα έδειξε ότι, ο επιπολασμός, τόσον του οπισθοστερνικού άλγους όσον και των όξινων αναγωγών, ήταν υψηλότερος, σε βαθμό στατιστικά σημαντικό, στους ασθενείς με βρογχικό άσθμα. Επίσης, η συμπτωματολογία του βρογχικού άσθματος και η ανάγκη χρήσης εισπνεόμενων βρογχοδιασταλτικών εμφανίζονταν αυξημένες σε μεγάλο αριθμό ασθματικών ασθενών (65,2% και 52,1% αντίστοιχα) κατά τις περιόδους συμπτωμάτων ΓΟΠΝ. Τέλος, διαπιστώθηκε ότι οι ασθματικοί ασθενείς εμφανίζουν συχνότερα συμπτωματολογία από το αναπνευστικό σύστημα μετά το φαγητό (ασθματικοί: 38%, μάρτυρες: 5,8%, p<0,01) και την κατάκλιση (ασθματικοί: 23,1%, μάρτυρες: 1,1%, p<0.01). Αντίθετα, ο επιπολασμός αναπνευστικών συμπτωμάτων μετά την κατανάλωση καφέ (ασθματικοί: 4,3%,μάρτυρες: 2,3%, p=0,7) και αλκοόλ (ασθματικοί: 10,8%, μάρτυρες: 5,8%, p=0,2) δεν βρέθηκε να διαφέρει μεταξύ των δύο ομάδων.

Οι ασθματικοί ασθενείς, στη συντριπτική τους πλειοψηφία, ελάμβαναν β-διεγέρτες (85 ασθενείς, 92,3%) και εισπνεόμενα κορτικοστεροειδή (80 ασθενείς, 87%). Τα ποσοστά κατανάλωσης θεοφυλλινούχων (29 ασθενείς, 31,5%) και per os κορτικοστεροειδών (21 ασθενείς, 22,8%) ήταν σημαντικά χαμηλότερα. Η στατιστική ανάλυση δεν έδειξε να σχετίζεται η χρήση κάποιου από τα προαναφερόμενα σκευάσματα με αυξημένη πιθανότητα εμφάνισης οπισθοστερνικού καύσους ή/και όξινων αναγωγών (p<0.01 σε όλες τις περιπτώσεις).

Table 2

Τέλος, στον πίνακα 3 απεικονίζονται τα ποσοστά χρήσης αντί-ΓΟΠΝ φαρμάκων από τα άτομα που συμμετείχαν στην έρευνα. Η συγκριτική ανάλυση, για κάθε μία από τις τέσσερις μεγάλες κατηγορίες (αντιόξινα, Η2- αναστολείς, αναστολείς αντλίας πρωτονίου και προκινητικά), έδειξε υψηλότερα ποσοστά κατανάλωσης από τους ασθματικούς.

Table 3

ΣΥΖΗΤΗΣΗ

Τα αποτελέσματα της μελέτης μας δείχνουν ότι οι ασθενείς με βρογχικό άσθμα παρουσιάζουν υψηλό επιπολασμό οπισθοστερνικού καύσους(81%) και όξινων αναγωγών (57%), συμπτωμάτων δηλαδή τα οποία αποτελούν τις κύριες κλινικές εκδηλώσεις της ΓΟΠΝ. Η απουσία συσχέτισης των συμπτωμάτων αυτών με κάποιο από τα χορηγούμενα για την αντιμετώπιση του άσθματος φάρμακα, ενισχύει την πιθανότητα αυξημένου επιπολασμού της ΓΟΠΝ στους ασθματικούς ασθενείς.

Η διεθνής βιβλιογραφία είναι πλούσια σε αναφορές στον αυξημένο επιπολασμό συμπτωμάτων ΓΟΠΝ σε ασθενείς με βρογχικό άσθμα. Όμως, η προσεκτική ανασκόπηση δείχνει ότι οι περισσότερες μελέτες προέρχονται από γαστρεντερολογικές κλινικές6-8. Έτσι, τα αποτελέσματά τους δεν είναι συγκρίσιμα με αυτά της παρούσας μελέτης, αφού αφορούν σε επιλεγμένους πληθυσμούς ασθματικών οι οποίοι ήδη υποβάλλονται σε διερεύνηση για νοσήματα του πεπτικού. Στις τρεις πάντως μεγάλες σειρές ασθενών που προέρχονται από κέντρα αναπνευστικών παθήσεων αναφέρεται επιπολασμός συμπτωμάτων ΓΟΠΝ. παρόμοιος ή και υψηλότερος αυτού της μελέτης μας. Συγκεκριμένα, σύμφωνα με τους Perrin-Foyalle et al, το 65% των ασθματικών ασθενών εμφανίζει συμπτωματολογία ΓΟΠΝ3. Οι O'Connel et al αναφέρουν οπισθοστερνικό άλγος στο 72% των ασθενών και νυχτερινές όξινες αναγωγές στο 50%4. Τέλος, υψηλό επιπολασμό συμπτωμάτων ΓΟΠΝ σε ασθματικούς διαπιστώνουν και οι Field et al (70% οπισθοστερνικό άλγος, 55% όξινες αναγωγές)5.

Εκείνο το οποίο πρέπει να τονισθεί είναι ότι, τόσον η παρούσα μελέτη όσον και οι τρεις προαναφερόμενες, δεν είναι απόλυτα αντιπροσωπευτικές του συνόλου των ασθενών με βρογχικό άσθμα, αφού προέρχονται από κέντρα αναφοράς και αφορούν σε ασθματικούς με σοβαρή νόσο (οι οποίοι συνήθως είναι αυτοί που χρήζουν τριτοβάθμιας περίθαλψης). Στη μοναδική έρευνα σε μη επιλεγμένο πληθυσμό ασθματικών ασθενών, η οποία πραγματοποιήθηκε πρόσφατα, δεν διαπιστώθηκε στατιστική σημαντική διαφορά συμπτωμάτων ΓΟΠΝ σε σχέση με υγιείς μάρτυρες9. Είναι βέβαιο όμως, ότι, για την εξαγωγή ασφαλών συμπερασμάτων, απαιτούνται περισσότερες μελέτες στο γενικό πληθυσμό των ασθματικών.

Η επιδείνωση των αναπνευστικών συμπτωμάτων σε ασθματικούς κατά τις περιόδους συμπτωμάτων ΓΟΠΝ όπως και μετά το φαγητό και την κατάκλιση (παρατηρήσεις οι οποίες έχουν αναφερθεί στο παρελθόν και επιβεβαιώνονται και στην παρούσα μελέτη) αποτελεί έμμεση ένδειξη αιτιολογικής συσχέτισης ΓΟΠΝ-άσθματος. Είναι γνωστό ότι, σε ασθενείς με ΓΟΠΝ, παρατηρούνται παλινδρομήσεις οξέος και γαστρικού περιεχομένου από το στόμαχο στον κατώτερο οισοφάγο, η συχνότητα των οποίων εμφανίζεται αυξημένη κατά τη μεταγευματική περίοδο και την κατάκλιση2. Σήμερα, θεωρείται βέβαιο ότι η παλινδρόμηση γαστρικού οξέος στον οισοφάγο μπορεί να προκαλέσει αναπνευστικές διαταραχές που προσομοιάζουν με αυτές του βρογχικού άσθματος. έχουν προταθεί τέσσερις διαφορετικοί μηχανισμοί για την ερμηνεία των βλαπτικών επιδράσεων της ΓΟΠ στο αναπνευστικό σύστημα:

α) Αντανακλαστικός βρογχοσπασμός (οισοφαγοβρογχικό αντανακλαστικό). Η παλινδρόμηση γαστρικού περιεχομένου θεωρείται ότι διεγείρει υποδοχείς του πνευμονογαστρικού στον οισοφαγικό βλεννογόνο και πυροδοτεί ένα αντανακλαστικό τόξο, προκαλώντας βρογχοσπασμό. Σε πλήθος μελετών, τόσον σε πειραματόζωα όσον και σε ασθματικούς ασθενείς με ή χωρίς ΓΟΠΝ, έχει τεκμηριωθεί η μείωση της εκπνευστικής ροής και η αύξηση της αντίστασης των αεραγωγών μετά από την ενδοοισοφαγική έγχυση οξέος. Τα αποτελέσματα αυτά δεν επαναλαμβάνονται μετά τη φαρμακευτική ή χειρουργική αναστολή της δράσης του πνευμονογαστρικού10-18.

β) Αυξημένη βρογχική αντιδραστικότητα. Σύμφωνα με τη θεωρία αυτή, η έκθεση του οισοφαγικού βλεννογόνου στο γαστρικό οξύ έχει ως αποτέλεσμα την αύξηση της αντιδραστικότητας του τραχειοβρογχικού δέντρου σε άλλα εξωγενή ερεθίσματα19-21. Πράγματι, έχει τεκμηριωθεί αυξημένη αντιδραστικότητα των βρόγχων σε μεταχολίνη ή σε ισοκαπνικό υπεραερισμό ξηρού αέρα μετά από ενδοοισοφαγική έγχυση οξέος22. Και στην περίπτωση αυτή ενοχοποιείται η ευερεθιστότητα του πνευμονογαστρικού νεύρου, αφού τα αποτελέσματα δεν επαναλαμβάνονται εάν, της έγχυσης οξέος, προηγηθεί η χορήγηση ατροπίνης.

γ) Μικροεισροφήσεις. Η εισρόφηση οξέος είναι ένας άλλος μηχανισμός ο οποίος έχει ενοχοποιηθεί για την πρόκληση ασθματικών κρίσεων σε ασθενείς με ΓΟΠΝ. Σε πειραματόζωα, έχει αποδειχθεί ότι η επαφή, ακόμα και ελαχίστων ποσοτήτων, οξέος με την τραχεία προκαλεί έντονο βρογχόσπασμο21. Επίσης σε πειραματικά μοντέλα, διαπιστώθηκε ότι η έγχυση στο φάρυγγα οξέος και πεψίνης προδιαθέτει σε επανειλημμένα επεισόδια μικροεισροφήσεων15. Σε μελέτες σε ασθματικούς ασθενείς με ΓΟΠΝ επιβεβαιώθηκε η έντονη βρογχική αντίδραση μετά από κάθε επεισόδιο μικροεισρόφησης23.

Και οι τρεις προηγούμενες θεωρίες παρέχουν, μόνες τους ή σε συνδυασμό, το θεωρητικό υπόβαθρο το οποίο θα μπορούσε να ερμηνεύσει τον αυξημένο επιπολασμό συμπτωμάτων ΓΟΠΝ σε ασθματικούς ασθενείς. Αν και η υπόθεση της αιτιολογικής συσχέτισης ΓΟΠΝ-άσθματος μπορεί να θεωρηθεί ιδιαίτερα ελκυστική, οι δυσκολίες στην απόδειξή της είναι μεγάλες, αφού σήμερα δεν υπάρχουν διαγνωστικές μέθοδοι ικανές να επιβεβαιώσουν ή να αποκλείσουν την παρουσία ΓΟΠ ως εκλυτικού αιτίου ασθματικής κρίσης.

Στην αξιολόγηση μελετών οι οποίες εξετάζουν τη συσχέτιση ΓΟΠΝ-άσθματος, ένα επιπρόσθετο πρόβλημα θεωρείται η δυσχέρεια εκτέλεσης, σε μεγάλο αριθμό ασθενών, της οισοφαγικής πεχαμετρίας (pH-μετρίας) η οποία και θεωρείται ως η "gold-standard" εργαστηριακή μέθοδος εκλογής για τη διάγνωση της ΓΟΠΝ24. Το γεγονός αυτό πρέπει να ληφθεί υπ' όψιν και κατά την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων της παρούσας εργασίας η οποία και είναι μία μελέτη του επιπολασμού των συμπτωμάτων της ΓΟΠΝ σε ασθματικούς ασθενείς, και σε καμία περίπτωση, της ίδιας της νόσου. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν πρόσφατες έρευνες στις οποίες εφαρμόσθηκε η μέτρηση πίεσης του κατώτερου οισοφαγικού σφιγκτήρα και η οισοφαγική pH-μετρία σε ασθματικούς ασθενείς. Τα αποτελέσματα έδειξαν: α) Αυξημένο επιπολασμό παλινδρομικών επεισοδίων ακόμα και σε ασθματικούς ασθενείς χωρίς συμπτώματα ΓΟΠΝ25,26 και β) χρονική συσχέτιση μεταξύ των επεισοδίων αυτών και των ασθματικών κρίσεων27.

Από τα αποτελέσματα της μελέτης μας συμπεραίνεται ότι οι Έλληνες ασθενείς με βρογχικό άσθμα που παρακολουθούνται σε ένα κέντρο τριτοβάθμιας περίθαλψης έχουν υψηλό επιπολασμό συμπτωμάτων ΓΟΠΝ. Επιπρόσθετες μελέτες απαιτούνται: α) για την επιβεβαίωση των αποτελεσμάτων μας στο γενικό πληθυσμό των ασθματικών ασθενών και β) τον έλεγχο της θεωρητικής υπόθεσης της αιτιολογικής συσχέτισης ΓΟΠΝ-άσθματος η οποία θα ερμήνευε ικανοποιητικά τις παρατηρήσεις μας.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

1. Osler W. The Principles and Practice of Medicine. Birmingham, LB Adams (eds) 1892; 497-503.

2. Αρχιμανδρίτης Α. Γαστροοισοφαγική Παλινδρόμηση (ΓΟΠ), εισαγωγή. Τόμος Πρακτικών, 18ο Πανελλήνιο Συνέδριο Γαστρεντερολογίας, Αθήνα. 1998:215-216

3. Perrin-Fayolle M, Bel A, Kofman J, Harf R, Montagnon B, Pacheco Y, Daubet J, Nesmoz J, Perpoint B. Asthma and gastroesophageal reflux. Results of a survey of over 150 cases. Poumon Coeur 1980; 36:225-30

4. O' Connell S, Sontag SJ, Miller T. Asthmatics have a high prevalence of reflux symptoms regardless of the use of bronchodilators. Gastroenterology 1990; 98:A97.

5. Field SK, Underwood M, Brant R, Cowie R. Prevalence of gastroesophageal reflux symptoms in asthma. Chest 1996; 109:316-22

6. Harding SM, Sontag SJ. Asthma and Gastroesophageal reflux. Am J Gastroenterol 2000; 95(Suppl 1):23-32

7. Alexander JA, Hunt LW, Patel AM. Prevalence, Pathophysiology and treatment of patients with asthma and gastroesophageal reflux disease Mayo Clin Proc 2000; 75:1055-1063

8. Ρούσσος Α, Φιλίππου Ν. Γαστροοισοφαγική παλινδρομική νόσος και βρογχικό άσθμα. Κλινικά Xρονικά 2000; 23(1):37-41

9. Locke GR, Talley NJ, Fett SL, Zinsmeister AR, Melton LJ. Prevalence and clinical spectrum of gastroesophageal reflux: a population-based study in Olmsted Country, Minnesota. Gastroenterology 1997; 112:1448-1456.

10. Μansfield LE, Stein MR. Gastroesophageal reflux and asthma: A possible reflex mechanism. Ann Allergy 1978; 41:224-226.

11. Mansfield LE, Hameister HH, Spaulding HS, Smith NJ, Glab N. The role of the vagus nerve in airway narrowing caused by intraesophageal hydrochloric acid provocative and esophageal distention. Ann Allergy 1981; 47:431-434.

12. Spaulding HS, Mansfield LE, Stein MR, Sellner JC, Gremillion DE. Further investigation of the association between gastroesophageal reflux and bronchoconstriction. J Allergy Clin Immunol 1982; 69:516-521.

13. Ekstrom T, Tibbling L. Esophageal acid perfusion, airway function and symptoms in asthmatic patients with marked bronchial hyperreactivity. Chest 1989; 96:995-998.

14. Wright RA, Miller SA, Corsello BF. Acid-induced esophago-bronchial-cardiac reflexes in humans. Gastroenterology 1990,99:71-73.

15. Schan CA, Harding SM, Haile JM, Bradley LA, Richter JE. Gastroesophageal reflux-induced bronchoconstriction: An intraesophageal acid infusion study using state-of-the-art technology. Chest 1994; 105:731-737.

16. Harding SM, Guzzo MR, Maples RV. Gastroesophageal reflux -induced bronchoconstriction: Vagolytic doses of atropine diminish airway responses to esophageal acid infusion. Am J Respir Crit Care Med 1996; 151:A589.

17. Lodi U, Harding SM, Coghlan HC, Guzzo MR, Walker LH. Autonomic regulation in asthmatics with gastroesophageal reflux. Chest 1997; 111:65-70.

18. Field SK. A critical review of studies of effects of simulated or real gastroesophageal reflux on pulmonary function in adult asthmatics. Chest 1999; 115:848-856.

19. Mittal RK, Baladan DH. The esophagogastric junction. N Engl J Med 1997; 336:924-932.

20. Vincent D, Cohen-Jonathan AM, Leport J, Merrouche M, Geronimi A, Pradalier A, Soule JC. Gastro-oesophageal reflux prevalence and relationship with bronchial reactivity in asthma. Eur Respir J 1997; 10:2255-2259.

21. Tuchman DN, Boyle JT, Pack AI, Scwartz J, Kokonos M, Spitzer AR, Cohen S. Comparison of airway responses following tracheal or esophageal acidification in the cat. Gastroenterology 1984; 87:872-881.

22. Herve P, Denjean A, Jian R, Simonneau G, Duroux P. Intraesophageal perfusion of acid increases the bronchomotor response to methacholine and to isocapnic hyperventilation in asthmatic subjects. Am Rev Respir Dis 1986; 134:986-989.

23. Donnelly RJ, Berrisfold RG, Jack CI, Tran JA, Evans CC. Simultaneous tracheal and esophageal pH monitoring: investigating reflux-associated asthma. Ann Thorac Surg. 1993; 56:1029-1033.

24. De Vaalt KR, Castell DO Current diagnosis and treatment of gastroesophageal reflux disease. Mayo clinic Proc. 1994; 69:867-876.

25. Sontag SJ, Connell S, Khandelwal S, Miller T, Nemchausky B, Schnell TG, Serlovsky R. Most asthmatics have gastroesophageal reflux with or without bronchodilator therapy. Gastroenterology 1990; 99:613-620.

26. Harding SM, Guzzo MR, Richter JE. The prevalence of gastroesophageal reflux in asthma patients without reflux symptoms. Am J Respir Crit Care Med 2000; 162:34-39.

27. Harding SM, Guzzo MR, Richter JE. 24-h esophageal pH testing in asthmatics: respiratory symptoms correlation with esophageal acid events. Chest 1999; 115:654-659.

© 2011 PNEUMON Magazine, Hellenic Bronchologic Society.
Developed by LogicONE Logo LogicONE