Please wait. Loading...
 
Αποστολή σε φίλο
 
Συνήθειες ύπνου φοιτητών στη διάρκεια της εξεταστικής περιόδου
ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Τα τελευταία χρόνια επιστημονικό ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι μελέτες του ύπνου και η κατανομή του στη διάρκεια του 24ώρου. Σκοπός της μελέτης ήταν η καταγραφή των συνηθειών ύπνου των φοιτητών Ιατρικής στη διάρκεια της εξεταστικής περιόδου. Ένα ερωτηματολόγιο 14 ερωτήσεων και ωριαίου διαγράμματος ύπνου συμπληρώθηκε σε καθημερινή βάση από 493 φοιτητές Ιατρικής, προ και κατά τη διάρκεια των εξετάσεων. Το υλικό αποτέλεσαν 202 φοιτητές και 291 φοιτήτριες μέσης ηλικίας 22,9±1,87 (x±SD), που φοιτούσαν στο πρώτο ως το 6ο έτος σπουδών της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Κρήτης. Η μέση διάρκεια βραδινού ύπνου προ των εξετάσεων ήταν 7,21±1,02 ώρες, ενώ κατά τις εξετάσεις ήταν 6,14±0,63 ώρες, στατιστικά σημαντικά μειωμένη (p<0,001). Επίσης στατιστικά σημαντική διαφορά εμφάνισε και η ώρα έναρξης νυκτερινού ύπνου που στην προ εξεταστική περίοδο ήταν 1,29±1,21 το πρωί, ενώ κατά την εξεταστική ήταν 02,28±0.58 (p<0,02). Οι ώρες μελέτης πριν τις εξετάσεις ήταν 3,45±1,63 ,ενώ μετά αυξήθηκαν σε 5,98±2,02 ώρες (p<0,001). Σε 36% των ημερών προ εξεταστικής οι φοιτητές ανέφεραν ότι ένιωθαν υπνηλία κατά την αφύπνιση και τη διάρκεια της ημέρας, ενώ κατά την εξεταστική περίοδο το ποσοστό αυξήθηκε σε 44% (p<0,003). Κατά τη διάρκεια των εξετάσεων η μέση διάρκεια ύπνου των φοιτητών μειώνεται, ενώ η έναρξη του βραδινού ύπνου μετατίθεται σε πλέον προχωρημένες πρωινές ώρες και περίπου στις μισές μέρες της εξεταστικής περιόδου οι φοιτητές, όταν αφυπνίζονται, αισθάνονται κουρασμένοι. Συμπερασματικά, οι εξετάσεις επηρεάζουν τις συνήθειες ύπνου των φοιτητών. Πνεύμων 2001, 14 (2): 133-138

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Μεγάλο επιστημονικό ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα τελευταία χρό χρόνια οι μελέτες του ύπνου και η κατανομή του στη διάρκεια του εικοσιτετραώρου. Από τα μέχρι τώρα δεδομένα σημαντικό ρόλο στην αρχιτεκτονική και ποιότητα του ύπνου παίζουν: (α) η ηλικία, (β) το φύλο, (γ) η σωματική και ψυχική υγεία του ατόμου, (δ) οι δραστηριότητές του (πόσο κοντά στον ύπνο είναι), (ε) το περιβάλλον που ζει και οι συνθήκες διαβίωσης και οι διατροφικές συνήθειες (κατανάλωση φαγητού, ποτού και καφεϊνούχων ποτών προ του ύπνου)1-9.

Είναι γνωστό, ότι καταστάσεις άγχους και έντασης επηρεάζουν αρνητικά την υγιεινή του ύπνου10-12. Μελέτες για τις συνήθειες ύπνου παιδιών τόσο κατά τη διάρκεια της σχολικής περιόδου, όσο και των διακοπών, έδειξαν διαφορές στις συνήθειες του ύπνου μεταξύ των δύο αυτών χρονικών περιόδων13. Οι συνήθειες του ύπνου των φοιτητών κάτω από ειδικές συνθήκες άγχους, όπως είναι η εξεταστική περίοδος, έχουν μελετηθεί ελάχιστα μέχρι σήμερα10,14. Η παρούσα μελέτη σκοπό έχει την καταγραφή των συνηθειών ύπνου των φοιτητών Ιατρικής του Πανεπιστημίου Κρήτης προ και κατά τη διάρκεια της εξεταστικής περιόδου ώστε να διαπιστωθούν πιθανές διαφορές στην υγιεινή και κατανομή του ύπνου μεταξύ των δύο περιόδων.



ΜΕΘΟΔΟΣ - ΥΛΙΚΟ

Στην τυχαιοποιημένη μελέτη διανεμήθηκαν 600 έντυπα, συλλέχθηκαν 504 και τελικά αξιολογήθηκαν τα δεδομένα από 493 φοιτητές Ιατρικής του Παν/μίου Κρήτης που είχαν συμπληρώσει τα έντυπα σωστά επί συνόλου 732 εγγεγραμμένων φοιτητών (67,3%). Τα άτομα αυτά φοιτούσαν από το 1ο μέχρι το 6ο έτος σπουδών, 202 (41%) ήταν άνδρες και 291 (59%) γυναίκες με μέση ηλικία 22,9±1,8 (x±SD) και ΒΜΙ μέσα στις φυσιολογικές τιμές (Πίνακας 1). Στους φοιτητές διανεμήθηκε έντυπο που περιείχε καθημερινό 24ωρο διάγραμμα ύπνου καθώς και 14 ερωτήσεις που αφορούσαν συνήθειες ύπνου των συγκεκριμένων ημερών, καθώς και στοιχεία τρόπου και ποιότητας ζωής. Αναλυτικότερα οι φοιτητές έπρεπε να συμπληρώσουν αριθμητικά τον αριθμό ωρών μελέτης, την κατανάλωση της ποσότητας αλκοόλ και καφεΐνης, τις συνήθειες προ του ύπνου (διάβασμα λογοτεχνικών βιβλίων, παρακολούθηση τηλεόρασης κ.λπ.), πιθανή χρήση αγχολυτικών, διεγερτικών ή υπναγωγών φαρμάκων, το χρόνο μεταξύ κατάκλισης και έλευσης του ύπνου, αν είχαν εφιάλτες, αν ροχάλιζαν, αν ένιωθαν ξεκούραστοι κατά την αφύπνιση, αν παρουσίαζαν υπνηλία κατά τη διάρκεια της ημέρας ή του διαβάσματος και τέλος αν ήταν μέρα εξέτασης. Το έντυπο συμπληρωνόταν καθημερινά για συνολικό διάστημα 6 εβδομάδων: τρεις εβδομάδες προ της εξεταστικής περιόδου και τρεις βδομάδες κατά τη διάρκεια της εξεταστικής περιόδου του Ιουνίου. Ακολούθησε συλλογή των εντύπων και επεξεργασία τους. Υπολογίστηκε η ώρα έναρξης και η διάρκεια μεσημεριανού και βραδινού ύπνου. Τα αποτελέσματα παρουσιάζονται ως μέσες τιμές (x) ± μια σταθερή απόκλιση (SD) και αξιολογήθηκαν στατιστικά με τη μέθοδο του student t test για ζεύγη δειγμάτων προ και κατά τη διάρκεια των εξετάσεων, τόσο στο σύνολο του δείγματος όσο και ανάλογα με το φύλο. Στατιστικά σημαντικές θεωρήθηκαν μεταβολές όταν το p<0,05.



ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ

Τα αποτελέσματα και η στατιστική ανάλυσή τους παρουσιάζονται στον Πίνακα 2. Στατιστικά σημαντική διαφορά (p<0.05) παρουσίασαν τέσσερις από τις παραμέτρους που μελετήθηκαν. Στο σχήμα 1 παρουσιάζονται η μέση διάρκεια του βραδινού και του μεσημεριανού ύπνου, καθώς και η ολική διάρκεια του ύπνου στο 24ωρο προ και κατά τη διάρκεια των εξετάσεων. Αναλυτικότερα η μέση διάρκεια βραδινού ύπνου μειώθηκε από 7,21±1,02 ώρες προ εξεταστικής σε 6,14±0,63 ώρες κατά την εξεταστική περίοδο (p<0.0014). Η έναρξη του βραδινού ύπνου μετατέθηκε από 01,29±01,21 π.μ. προ εξεταστικής στις 02,28±00,58 π.μ. κατά τη διάρκειά της (p<0.032). Οι ώρες ημερήσιας μελέτης αυξήθηκαν από 3,45±1,94 ώρες προ εξεταστικής, σε 5,89±2,02 ώρες στη διάρκεια των εξετάσεων. Τέλος, το αίσθημα κόπωσης κατά την αφύπνιση προ των εξετάσεων απαντάται στο 36% των ημερών, ενώ κατά την εξεταστική ανέρχεται στο 44% αυτών (p<0.035).

Στις παραμέτρους που αφορούν την υπνηλία κατά τη διάρκεια της μέρας, την κατανάλωση αλκοόλ και καφεΐνης, τη λήψη διεγερτικών, αγχολυτικών, υπναγωγών φαρμάκων, τη δυσκολία έναρξης ύπνου, τους εφιάλτες, το ροχαλητό καθώς και τη διάρκεια, έναρξη και συχνότητα του μεσημεριανού ύπνου δεν βρέθηκε στατιστικά σημαντική διαφορά (p<0.05). Ανάλυση όλων των παραμέτρων ανάλογα με το φύλο, απέδειξε ότι δεν υπάρχουν στατιστικά σημαντικές διαφορές μεταξύ φοιτητών και φοιτητριών.

ΣΥΖΗΤΗΣΗ

Τα αποτελέσματα της μελέτης αυτής αποδεικνύουν, ότι η μέση διάρκεια του βραδινού ύπνου μειώνεται από 7,21 h την περίοδο πριν τις εξετάσεις, σε 6,14 h κατά τη διάρκεια των εξετάσεων και είναι σύμφωνα με τιμές που βρέθηκαν σε άλλες μελέτες13-16. Η εξεταστική περίοδος αποτελεί κατάσταση αυξημένης έντασης, άγχους και περιορισμού του ελεύθερου χρόνου. Οι φοιτητές προκειμένου να ανταπεξέλθουν, περιορίζουν τη διάρκεια του βραδινού τους ύπνου. Στην παρούσα μελέτη δεν βρέθηκαν διαφορές στην παράμετρο αυτή σε σχέση με το φύλο, σε αντίθεση με άλλες που παρουσιάζουν τις γυναίκες να κοιμούνται λιγότερες ώρες από τους άνδρες14.

Η ώρα έναρξης του βραδινού ύπνου μετατίθεται περίπου μια ώρα αργότερα κατά τις εξετάσεις σε σχέση με αυτήν προ των εξετάσεων. Η τιμή της παραμέτρου κατά την περίοδο προ της εξεταστικής διαφέρει από τιμές άλλων μελετών13,15. Σε μελέτη σε παιδιά 10 - 14 ετών οι ώρες έναρξης ύπνου κυμαίνονται από 22.00 μέχρι 23.00 και στις διακοπές που δεν υπάρχει το άγχος για το σχολείο παρατηρείται καθυστέρηση στην ώρα έναρξης13. Σε μελέτη που πραγματοποιήθηκε σε έφηβους μαθητές διαπιστώθηκε το αντίθετο και παρατηρήθηκε καθυστέρηση της ώρας έναρξης του βραδινού ύπνου από 11,12 τις καθημερινές σε 11,44 τα Σαββατοκύριακα που ήταν μέρες ελεύθερες, χωρίς υποχρεώσεις15. Κάτι ανάλογο αναφέρεται και σε άλλη μελέτη σε γενικό πληθυσμό μεταξύ ημερών με και χωρίς υποχρεώσεις15. Έχει παρατηρηθεί, ότι στην Ελλάδα λόγω των καιρικών συνθηκών και των κοινωνικών συνηθειών η ώρα έναρξης του βραδινού ύπνου πραγματοποιείται πιο πρωινές ώρες από ότι συμβαίνει σε χώρες της βόρειας Ευρώπης και Αμερικής. Σε μελέτη που διεξήχθη στο γενικό πληθυσμό της Κρήτης, βρέθηκε ότι το 27,7% του δείγματος είχε ώρα έναρξης βραδινού ύπνου μετά τις 2.00 π.μ.16. Στην παρούσα μελέτη, πιθανότερα η μετάθεση της ώρας έναρξης βραδινού ύπνου κατά την εξεταστική περίοδο γίνεται για να εξυπηρετήσει τις αυξημένες ανάγκες για μελέτη.

Η διάρκεια της μελέτης αυξάνεται σημαντικά κατά τη διάρκεια της εξεταστικής από 3,45 ώρες σε 5,89 ώρες, αποτέλεσμα αναμενόμενο λόγω των αυξημένων απαιτήσεων. Στο σημείο αυτό πρέπει να τονιστεί, ότι οι φοιτητές ακόμη και προ εξεταστικής περιόδου τείνουν να αφιερώνουν αρκετές ώρες για διάβασμα.

Στατιστικά σημαντική διαφορά προ και κατά τη διάρκεια της εξεταστικής παρουσιάζει το αίσθημα κόπωσης κατά την πρωινή έγερση. Προ των εξετάσεων στο 36% των ημερών αναφέρεται κόπωση κατά την πρωινή έγερση, ενώ κατά την εξεταστική το ποσοστό αυτό ανέρχεται στο 44%, γεγονός που συμφωνεί και με τη μελέτη των Shur - Fen Gan, όπου το 64% των μαθητών αναφέρουν ανεπαρκή ύπνο και το 46,5% κόπωση14.

Η μείωση της διάρκειας του βραδινού ύπνου και η μετατόπισή του σε πιο πρωινές ώρες, και οι αυξημένες υποχρεώσεις λόγω περισσότερων ωρών διαβάσματος, δικαιολογούν τη σημαντική αύξηση στο ποσοστό των ημερών με αίσθημα κόπωσης κατά την έγερση.

Παρά τις στατιστικά σημαντικές διαφορές στις παραμέτρους που αναφέρθηκαν, δεν υπάρχουν ουσιαστικές αλλαγές που να επηρεάζουν σημαντικά τους βιολογικούς ρυθμούς των φοιτητών. Μια πιθανή εξήγηση για το φαινόμενο αυτό είναι η ιδιαιτερότητα που έχει το πρόγραμμα σπουδών της Ιατρικής Σχολής του Παν/μίου Κρήτης που περιλαμβάνει υποχρεωτικές παρακολουθήσεις μαθημάτων, προόδους κατά τη διάρκεια του έτους και το σύστημα των κύκλων σπουδών που συνθέτουν ένα απαιτητικό πρόγραμμα και αναγκάζουν τους φοιτητές να μελετούν κατά τη διάρκεια όλου του εξαμήνου. Γι' αυτό το λόγο οι αλλαγές που παρατηρούνται και σχετίζονται με το βραδινό ύπνο, την ώρα έναρξης ύπνου και την υπνηλία κατά τη διάρκεια της ημέρας δε θεωρούνται σημαντικές για τη ζωή των φοιτητών.

Μη στατιστικά σημαντικές διαφορές βρέθηκαν στις υπόλοιπες παραμέτρους που εξετάστηκαν.

Η κατανάλωση καφεΐνης και αλκοολούχων ποτών δε φαίνεται να επηρεάζεται σημαντικά αντίθετα με μελέτη των Shur - Fen Gau, όπου παρατηρείται σαφής αύξησή τους. Η μέση τιμή κατανάλωσης καφέ (1,62 καφέδες/ημέρα προ και 1,76 καφέδες/ημέρα κατά την εξεταστική) που βρέθηκαν στη μελέτη αυτή δε διαφέρει από τιμές στο γενικό πληθυσμό (1.6 καφέδες/ημέρα)14,17-18.

Η χρήση διεγερτικών, αγχολυτικών και υπναγωγών φαρμάκων τη χρονική περίοδο διεξαγωγής της μελέτης είναι εξαιρετικά περιορισμένη. Μόνο πέντε φοιτητές έκαναν χρήση υπναγωγών φαρμάκων για μια ή δύο φορές και δεκατρείς φοιτητές - έντεκα από τους οποίους ήταν εργαζόμενοι - χρησιμοποίησαν για μια -δύο φορές διεγερτικά φάρμακα. Πιθανή εξήγηση του χαμηλού ποσοστού της παρούσας μελέτης αποτελεί το γεγονός ότι έλαβαν μέρος νέα και υγιή άτομα και ότι η χρονική περίοδος των τριών εβδομάδων της εξεταστικής πιθανόν είναι πολύ βραχεία για να δημιουργήσει την ανάγκη για τη χρήση τέτοιων φαρμάκων.

Αυξημένα ποσοστά στη χρήση τέτοιων ουσιών έχουν αναφερθεί σε έφηβους με χρόνια έλλειψη ύπνου και εκσεσημασμένη υπνηλία κατά τη διάρκεια της ημέρας14,17-18.

Η δυσκολία έναρξης ύπνου στην παρούσα μελέτη δε φαίνεται να επηρεάζεται από την εξεταστική, αντίθετα με μελέτες που αναφέρουν δυσκολία έναρξης ύπνου σε μαθητές και σε συνάρτηση με το φύλο και την ηλικία19,14. Πιθανά η κόπωση από τις αυξημένες ώρες μελέτης, η σχετική μείωση της διάρκειας του βραδινού ύπνου και η μετατόπιση της ώρας έναρξής του αργότερα στην παρούσα μελέτη να αντισταθμίζουν το άγχος που αποτελεί και τον κύριο παράγοντα δυσκολίας έναρξης ύπνου.

Οι εφιάλτες εμφανίζονται σε χαμηλότερα ποσοστά από αυτά άλλων μελετών με παρόμοιες ηλικιακές ομάδες γενικού πληθυσμού, όπου τα ποσοστά ανέρχονται μέχρι και στο 29,2%14.

Το ροχαλητό δε φαίνεται να επηρεάζεται από την εξεταστική, αφού από 5,6% προ παρουσιάζεται σε 5,11% κατά τη διάρκεια της εξεταστικής, ποσοστό αρκετά χαμηλό σε σχέση με το 18,5% που βρέθηκε σε μελέτη με μαθητές, καθώς και σε μελέτη στο γενικό πληθυσμό της Κρήτης14-16,20. Πιθανόν αυτό να οφείλεται στο φυσιολογικό ΒΜΙ, τη νεαρή ηλικία και την περιορισμένη χρήση αλκοόλ και υπναγωγών φαρμάκων των φοιτητών που συμμετείχαν στη μελέτη.

Τέλος, η διάρκεια του μεσημεριανού ύπνου παραμένει σταθερή (35 min προ και 31 min κατά τη διάρκεια της εξεταστικής). Η τιμή αυτή είναι αρκετά χαμηλότερη από τη μέση διάρκεια 107 min που βρέθηκε σε μελέτη στο γενικό πληθυσμό της Κρήτης, όπου φαίνεται ότι ο μεσημεριανός ύπνος σε χώρες με μεσογειακό κλίμα αποτελεί σταθερή συνήθεια του πληθυσμού16. Πιθανή εξήγηση γι' αυτό ίσως είναι η νεαρή ηλικία των εξετασθέντων φοιτητών και ο μεγάλος αριθμός υποχρεώσεων που έχουν στην περίοδο της παρούσας μελέτης. Επίσης έχει βρεθεί ότι ο μεσημεριανός ύπνος βελτιώνει την απόδοση και την προσοχή, παράγοντες απαραίτητους για τις εξετάσεις15.

Συμπερασματικά, η εξεταστική περίοδος που χαρακτηρίζεται από αυξημένες ανάγκες και άγχος, επιδρά στην αρχιτεκτονική και στην κατανομή του ύπνου των φοιτητών κατά τη διάρκεια του 24ώρου, περιορίζοντας τη διάρκειά του και μεταθέτοντας την ώρα έναρξής του με αποτέλεσμα αύξηση του ποσοστού κόπωσης κατά την αφύπνιση.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

1. Tune GS. Sleep and wakefulness in normal human adults. Br Med J 1968 May; 2:600, 269-71.
2. Carskadon MA, Harvey K, Dement WC. Sleep loss in young adolescents. Child Dev, 1981; April, 4(3):299-312.
3. Klink M, Quan SF. Prevalence of reported sleep disturbances in a general adult population and their relationship to obstructive airways diseases. Chest 1987; Apr, 91(4):540-546.
4. Akerstdt T, Hume K, Minors D, Waterhouse J. Good sleep, its timing and physiological sleep characteristics. J Sleep Res 1997; Dec, 6:4, 221-9.
5. Belcher TL. Environmental change affect sleep patterns: a case study. Percept Mot Skills, Jun 1995; 80 (3 Pt2), 1089-90.
6. Richardson GS, Wyatt JK, Sullivan JP, Orav EJ, Ward AE, Wolf MA, Czeisler CA. Objective assessment of sleep and alertness in medical house staff and the impact of protected time for sleep. Sleep 1996; July, 19(9):718 -726.
7. Liu X, Uchiyama M, Okawa M, Kurita H. Prevalence and correlates of self-reported sleep problems among Chinese Adolescents Sleep, 2000; 23(2):27-34.
8. Liu X, Sun Z, Uchiyama M, Shibui K, Kim K, Okawa M. Prevalence and correlates of sleep problems in chinese school children. Sleep 2000; 23(8):1053-1062.
9. Owens JA, Spirito A, McGuinn M. The children's sleep habits questionnaire (CSHQ): psychometric properties of a survey instrument for school aged children. Sleep 2000; 23(8):1043-1051.
10. Noel NE, Cohen DJ. Changes in substances use during times of stress: college students the week before exams. J Drug Edu 1997; 27:4,363-372.
11. Steptoe A, Wardle J, Pollard TM, Canaan L, Davies GL. Stress, social support and health related behavior: a study of smoking ,alcohol consumption and physical exercise Psychosom Res 1996 Aug; 41(2), 171 -180.
12. Fuller KH, Waters W, Binks PG, Anderson T. Anxiety and sleep/generalized anxiety and sleep architecture: a polysomnographic investigation. Sleep 1997; Febr, 20(5):370-376.
13. Szymezac JT, Jasinka M, Pawlak E, Zwierzykowska M. Annual and weekly changes in the sleep-wake rhythm of school children. Sleep May 1993; 16 (5):433-435).
14. Shur-Fen Gau, Wei-Tsuen Soong. Sleep problems of junior high school students in Tapei. Sleep Jun 1995; 18 (8) :667 -673.
15. Gillberg M, Kecklund G, Axelsson J, Akerstedt T. The effects of a short daytime nap after restricted night sleep. Sleep, April 1996; 19(7):570-575.
16. Schiza S, Paraskakis M, Simantiraki M, Tzanakis N, Bouros D, Siafakas NM. Sleep habits in the general greek population. Am Rev Resp Dis 1999; A562, San Diego.
17. Dement WC, Seidel W, Caraskadon M. Daytime alertness, insomnia and benzodiazepines. Sleep 1982; 5 (Suppl 1):S28-45.
18. Leger D. The cost of sleep-related accidents: a report for the national commission on sleep disorders research. Sleep 1994; Feb, 17:1,84-93.
19. Bixler E, Kales A, Soldatos CS, Kales CED, Healey S. Prevalence of sleep disorders in the Los Angeles metropolitan area. J Psychiatry 1979; 136(10):1257-1262.
20. Ficker JH, Wiest GH, Lehnert G, Meyer M, Hahn E. Are snoring medical students at risk of failing their exams? Sleep 1999; 22(2):205-209.

© 2011 PNEUMON Magazine, Hellenic Bronchologic Society.
Developed by LogicONE Logo LogicONE