Please wait. Loading...
 
Αποστολή σε φίλο
 
Πολλαπλές αμφοτερόπλευρες οζώδεις πνευμονικές σκιάσεις σε ασυμπτωματικό άνδρα
ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Περιγράφεται η περίπτωση άνδρα 61 ετών, ασυμπτωματικού, στον οποίο διαπιστώθηκε σε τυχαίο ακτινολογικό έλεγχο, η ύπαρξη στους πνεύμονες διάσπαρτων οζιδίων αμφοτερόπλευρα, τα οποία θεωρήθηκαν μεταστατική νόσος με πρωτοπαθή εστία στο ήπαρ ή τον προστάτη. Ο πλήρης απεικονιστικός αλλά και εργαστηριακός έλεγχος απέκλεισε την ύπαρξη κακοήθειας. H ιστολογική διάγνωση, μετά από ανοικτή βιοψία πνεύμονος, έδειξε ότι επρόκειτο περί πνευμονικού υαλοειδοποιούμενου κοκκιώματος. Ο ασθενής δεν ακολούθησε καμιά ειδική θεραπευτική αγωγή και η ακτινολογική εικόνα, 30 μήνες μετά, παραμένει αναλλοίωτη. Συζητείται η αιτιοπαθογένεια και η διαγνωστική προσπέλαση της σπάνιας αυτής νοσολογικής οντότητας. Πνεύμων 2001, 14 (2): 156-160

ΙΣΤΟΡΙΚΟ

Ασθενής 61 ετών προσήλθε στα εξωτερικά ιατρεία για έλεγχο του αναπνευστικού στο πλαίσιο ελέγχου ρουτίνας. Ο ασθενής ήταν ασυμπτωματικός. Η απλή ακτινογραφία θώρακος αποκαλύψε την ύπαρξη πολλαπλών οζωδών πνευμονικών σκιάσεων αμφοτερόπλευρα. Ο ασθενής λόγω της ανωτέρω ακτινολογικής εικόνας εισήχθη στην πνευμονολογική κλινική για περαιτέρω διερεύνηση (Eικόνα 1).

Οικογενειακό αναμνηστικό: Ελεύθερο.

Ατομικό αναμνηστικό: Έλκος βολβού δωδεκαδάκτυλου, ψυχωσική συνδρομή υπό θεραπεία.

Συνήθειες και τρόπος ζωής: Καπνιστής επί 40 χρόνια (160 packs/year), κοινωνικός πότης, οικοδόμος και τεχνικός τεχνητής γονιμοποίησης ζώων.

ΕΙΚΟΝΑ 1. Απλή ακτινογραφία θώρακος (βλέπε κείμενο)



ΦΥΣΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ

Άτομο αρτιμελές με καλή όψη και θρέψη.

Αναπνευστικό σύστημα: Χωρίς κυάνωση, χωρίς πληκτροδακτυλία. Ακροαστικώς διάχυτοι μουσικοί ρόγχοι άμφω.

Κυκλοφορικό σύστημα:ΑΠ 120/80 mmHg, σφυγμός ρυθμικός, 75 σφύξεις/λεπτό. Ακρόαση καρδιάς: καρδιακοί τόνοι ευκρινείς, ρυθμικοί, χωρίς φυσήματα.

Λεμφαδένες αψηλάφητοι.

Λοιπά συστήματα χωρίς παθολογικά ευρήματα.

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΑ ΕΥΡΗΜΑΤΑ

Αιματολογικός έλεγχος: Ht 46,7%, Hb 14,3 g/dl, WBC 6430 /μl, RBC 4500000 /μl, PLT 227000 /μl, Λευκοκυτταρικός τύπος (ΠΜΠ 58%, ΛΚ 31%, ΜΚ 7,7%, έως 2,8% ΒΑΣ 0,5%), ΤΚΕ 5 mm/1η ώρα.

Βιοχημικός κύκλος: ALT 13 U/L, AST 14 U/L, ALP 57 U/L, γGT 12 U/L, LDH 150 U/L, γλυκόζη 93 mg/dl, χολερυθρίνη 0,7 mg/dl, ουρικό οξύ 4,6 mg/dl, Na 142 mEq/lt, K 5,2 mEq/lt, ουρία 38 mg/dl, κρεατινίνη 1,0 mg/dl, πρωτεΐνες 6,4 g/dl, αλβουμίνη 4.1 g/dl.

Γενική ούρων: χωρίς παθολογικά ευρήματα.

Αέρια αίματος (σε συνθήκες περιβάλλοντος): pH= 7,44, pO2=89 mmHg, pCO2=38 mmHg, HCO3= 26,8, Sat 97%.

Σπιρομέτρηση: FEV1=2250/3690 ml (60,9%) και FVC=2930/4730 ml (61,9%), FEV1/FVC=76,7%.

ΕΙΚΟΝΑ 2. Αξονική τομογραφία θώρακος (βλέπε κείμενο)



ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΠΡΟΣΠΕΛΑΣΗ

Ο ασθενής αρχικά υποβλήθηκε σε αξονική τομογραφία θώρακος, όπου ανεδείχθησαν οι πολλαπλές οζώδεις σκιάσεις στον πνεύμονα, χωρίς παρουσία διογκωμένων λεμφαδένων στο μεσοθωράκιο (Εικόνα 2). Η εικόνα των πολλαπλών οζωδών πνευμονικών σκιάσεων αμφοτερόπλευρα έδινε την υποψία ύπαρξης μεταστατικής νόσου και έτσι ο ασθενής υποβλήθηκε σε αξονική τομογραφία κοιλίας και εγκεφάλου και σε υπερηχογράφημα θυρεοειδούς και όρχεων. Στην αξονική τομογραφία άνω κοιλίας διαπιστώθηκε μόρφωμα ήπατος, με χαρακτήρες που δεν απέκλειαν την ύπαρξη κακοήθειας, ενώ διαπιστώθηκε και διόγκωση του προστάτη αδένα. Το υπερηχογράφημα θυρεοειδούς και όρχεων ήταν χωρίς παθολογικά ευρήματα. Η συμπληρωματική αξονική τομογραφία κοιλίας με σκιαγραφικό έδωσε τους χαρακτήρες του αιμαγγειώματος για τη βλάβη του ήπατος, ενώ ο εργαστηριακός έλεγχος με PSA ήταν αρνητικός για κακοήθεια σε επανειλημμένα δείγματα.

Οι νεοπλασματικοί δείκτες (CEA, Ca 19-9, AFΡ, SCC, TPA, CYFRA 21-1, NSE) ήταν εντός φυσιολογικών τιμών, ενώ ο ανοσολογικός έλεγχος του ασθενή ήταν αρνητικός. Ο ασθενής ήταν ευθυρεοειδικός, το SACE ήταν φυσιολογικό, η ανοσοηλεκτροφόρηση των πρωτεϊνών ήταν φυσιολογική και τα αντιπυρηνικά αντισώματα ήταν ασθενώς θετικά. Η Mantoux ήταν αρνητική. Ο έλεγχος για κυτταρομεγαλοϊό ήταν αρνητικός. Οι κυτταρολογικές και οι καλλιέργειες πτυέλων ήταν αρνητικές για κακοήθεια και για παρουσία μυκοβακτηριδίου του Koch, αντίστοιχα.

Η βρογχοσκόπηση ήταν αρνητική για ενδοβρογχική βλάβη. Οι κυτταρολογικές εξετάσεις των δειγμάτων που ελήφθησαν, από έκπλυμα και ξέσματα βρογχικού βλεννογόνου, ήταν αρνητικές για ύπαρξη κακοήθειας.

Ο ασθενής υποβλήθηκε σε βιοψία πνεύμονος με λεπτή βελόνη υπό αξονικό τομογράφο χωρίς όμως αποτέλεσμα, λόγω μη λήψης διαγνωστικού υλικού. Η διενέργεια ανοικτής βιοψίας πνεύμονος θεωρήθηκε επιβεβλημένη για την επίτευξη διάγνωσης. Μέσω μικρής δεξιάς πλάγιας θωρακοτομής έγινε σφηνοειδής εκτομή πνευμονικού παρεγχύματος 3x2,5x1,5 εκατοστών με περιεχόμενο οζίδιο περίπου 1,5 εκατοστού. Ο ασθενής είχε ομαλή μετεγχειρητική πορεία. Η ιστολογική εξέταση έδειξε ότι επρόκειτο περί λευκόφαιου υπόσκληρου όζου, διαστάσεων 1,4x1,2x1 εκατοστών, με υποκατάσταση του πνευμονικού ιστού από υαλοειδή κολλαγόνο ιστό, πεταλιώδους κατανομής και αδρής στροβιλοειδούς διάταξης, με τάση συγκεντρικής εναπόθεσης γύρω από τα αγγεία, με περιφερικές αθροίσεις πλασματοκυττάρων, λεμφοκυττάρων και μακροφάγων, δίνοντας τη διάγνωση του πνευμονικού υαλοειδοποιούμενου κοκκιώματος. Αναλυτικά, η χρώση αιματοξυλίνης-εωσίνης ανέδειξε την ύπαρξη συνδετικού ιστού και η χρώση CAB πιστοποίησε την ύπαρξη του κολλαγόνου (Εικόνα 3). Οι χρώσεις LCA, CD68 ανέδειξαν την ήπια φλεγμονώδη διήθηση από λεμφοκύτταρα και μακροφάγα, ενώ οι χρώσεις Congo-red, Ziel-Nielsen, PAS απέκλεισαν τη διάγνωση του αμυλοειδούς, φυματίωσης ή μυκήτων, αντίστοιχα.

Ο ασθενής δεν ακολούθησε ειδική αγωγή, πλην αγωγής για τη χρόνια βρογχίτιδα. Ετέθη σε κλινική και απεικονιστική παρακολούθηση ανά εξάμηνο. Σήμερα, 30 μήνες μετά, δεν παρατηρείται μεταβολή ούτε στην κλινική, ούτε και στην ακτινολογική εικόνα του ασθενή (εικόνα 4 και 5).

ΕΙΚΟΝΑ 3. Ιστολογικό παρακεύασμα. Χρέωση αιματοξυλίνης-εωσίνης (χ63)
ΕΙΚΟΝΑ 4. Απλή ακτινογραφία θώρακος μετά από 24 μήνες
ΕΙΚΟΝΑ 5. Αξονική τομογραφία θώρακος μετά από 26 μήνες

 

ΣΥΖΗΤΗΣΗ

Το πνευμονικό υαλοειδοποιούμενο κοκκίωμα είναι μια εξαιρετικά σπάνια νοσολογική οντότητα που περιέγραψε για πρώτη φορά ο Εngleman, το 1977, σε 20 ασθενείς1. Χαρακτηρίζεται από την παρουσία πολλαπλών οζωδών σκιάσεων στους πνεύμονες αμφοτερόπλευρα, ενώ σπάνια είναι ετερόπλευρο και σπανιότερο μονήρες. Έκτοτε, παρά το γεγονός ότι έχουν περιγραφεί λιγότερες από 70 περιπτώσεις, το αίτιο της νόσου παραμένει ανεξιχνίαστο2.

Η δημιουργία των οζιδίων πιστεύεται ότι αποτελεί υπερβολική ανοσολογική αντίδραση σε αντιγονικό ερέθισμα μετά από λοίμωξη ή αυτοάνοση αντίδραση1,3. Το 60% των περιγραφομένων περιστατικών αναφέρουν κλινικές και εργαστηριακές ενδείξεις ύπαρξης αυτοάνοσης αντίδρασης-νόσου, κυρίως με παρουσία θετικών αντιπυρηνικών αντισωμάτων και ρευματοειδούς παράγοντα. Η ύπαρξη δεδομένων αυτοάνοσης νόσου σχετίζεται με την παρουσία αμφοτερόπλευρης πνευμονικής προσβολής3. Επίσης έχει περιγραφεί ότι οι περιπτώσεις πνευμονικού υαλοειδοποιούμενου κοκκιώματος και ύπαρξης μεσοθωρακικής ή οπισθοπεριτοναϊκής ίνωσης συνδέονται με προηγούμενο ιστορικό ιστοπλάσμωσης ή φυματίωσης4. Στην περιγραφόμενη περίπτωση, πλην της ύπαρξης των ασθενώς θετικών αντιπυρηνικών αντισωμάτων δεν υπήρχαν άλλες παθολογικές εξετάσεις, στοιχείο που μας επιτρέπει να συνηγορήσουμε περί της αυτοάνοσης αντίδρασης ως πιθανότερης αιτίας της νόσου.

Οι περισσότεροι ασθενείς είναι νέας ή μέσης ηλικίας, χωρίς ιδιαίτερη προτίμηση σε φυλή ή φύλο. Οι ασθενείς συνήθως παρουσιάζουν ελαφρά κακουχία, με γενικά (πυρετός, καταβολή, φαρυγγίτιδα) ή εκ του αναπνευστικού συμπτώματα (βήχας, δύσπνοια, πλευροδυνία). Σπανιότερα είναι ασυμπτωματικοί, οπότε η πρώτη διάγνωση γίνεται με τυχαία απλή ακτινογραφία θώρακος, όπως και στην περίπτωση του ασθενή μας5.

Η ακτινολογική εικόνα χαρακτηρίζεται από την παρουσία πολλαπλών, συνήθως αμφοτερόπλευρων οζιδίων, χωρίς ιδιαίτερη κατανομή στους πνευμονικούς λοβούς. Είναι συμπαγείς, στρογγυλοί, με σαφή όρια και σπάνια χαρακτηρίζονται από επασβέστωση ή κεντρική νέκρωση. Το μέγεθος των οζιδίων κυμαίνεται από μερικά χιλιοστά έως 15 εκατοστά6.

Αν και η πρώτη θεωρούμενη διάγνωση στις περιπτώσεις του πνευμονικού υαλοειδοποιούμενου κοκκιώματος είναι το μεταστατικό νεόπλασμα, θα πρέπει να διαφοροδιαγνώσκεται από την πλειάδα των αιτίων που προκαλούν την ύπαρξη μονήρων ή πολλαπλών, ετερόπλευρων ή αμφοτερόπλευρων οζιδίων στον πνεύμονα και αναφέρονται αναλυτικά στον πίνακα 17.



Η διάγνωση γίνεται πάντοτε μέσω ιστολογικής επιβεβαίωσης. Λόγω της φύσεως των οζιδίων η βιοψία με λεπτή βελόνη υπό αξονικό τομογράφο δεν είναι διαγνωστική. Η βιοψία πνεύμονος (ανοικτή ή VATS) θεωρείται απαραίτητη, όχι μόνο για τη λήψη ιστοτεμαχίου, αλλά και για τον μακροσκοπικό έλεγχο της υπεζωκοτικής κοιλότητας.

Ιστολογικά, οι όζοι συνίστανται από εξωκυττάριες, σκληρές, υαλοειδοποιημένες δέσμες κολλαγόνου, με πεταλιώδη κατανομή και αδρά στροβιλοειδή διάταξη με τάση συγκεντρικής εναπόθεσης γύρω από αγγεία. Παρατηρείται συνοδός ήπια φλεγμονώδης διήθηση από λεμφοκύτταρα, πλασματοκύτταρα και μακροφάγα1,8. Διάφορες ιστοχημικές χρώσεις χρησιμοποιούνται για την επι βεβαίωση της παρουσίας του κολλαγόνου (CAB, ορσεΐνης), της παρουσίας φλεγμονώδους διήθησης (LCA, CD68), ή την απουσία μυκήτων (PAS), φυματίωσης (Ziehl-Nielsen), αμυλοειδούς (Congo red και Crystal violet). Σε εξαιρετικές περιπτώσεις, όταν υπάρχει αμφιβολία διάγνωσης, με το ηλεκτρονικό μικροσκόπιο μπορούμε να διακρίνουμε τις ίνες κολλαγόνου σε περιοδικότητα των 64 nm που περιέχει το πνευμονικό υαλοειδοποιούμενο κοκκίωμα, από το ινιδώδες υλικό του αμυλοειδούς8.

Το πνευμονικό υαλοειδοποιούμενο κοκκίωμα δεν απαιτεί ειδική θεραπευτική αγωγή και στην πλειονότητα των περιπτώσεων η πρόγνωση είναι καλή ως επί καλοήθειας1,3. Στο 30% των ασθενών παρατηρείται αύξηση του μεγέθους των όζων και επιδεινούμενη δύσπνοια. Στις περιπτώσεις αυτές απαιτείται νέα διαγνωστική βιοψία πνεύμονος3,6. Σε σπάνιες περιπτώσεις μπορεί να παρατηρηθεί οπισθοπεριτοναϊκή ή μεσοθωρακική ίνωση με παγίδευση των αγγείων και ανάλογη συμπτωματολογία3,6. Ο ασθενής μας μετά από 30 μήνες είναι στην ίδια κλινική κατάσταση. Δε παρουσιάζει δυσχέρεια στην αναπνοή, τα σπιρομετρικά δεδομένα δεν διαφέρουν, η δε αξονική τομογραφία του θώρακος δεν παρουσιάζει την παραμικρή μεταβολή των κοκκιωμάτων, τόσο σε αριθμό όσο και σε μέγεθος.

Συμπερασματικά λοιπόν θα πρέπει να τονίσουμε ότι στο πλαίσιο της διαφορικής διάγνωσης της πολυοζώδους αμφοτερόπλευρης πνευμονοπάθειας έχει θέση το πνευμονικό υαλοειδοποιούμενο κοκκίωμα. Φαίνεται ότι αυτοάνοση αντίδραση αποτελεί την αιτία δημιουργίας του. Η διάγνωση επιτυγχάνεται από το συνδυασμό των κλινικών, ακτινολογικών, και κυρίως των ιστοπαθολογικών δεδομένων.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

1. Engleman P, Liebow A, Gmelich J, Friedman PJ. Pulmonary Hyalinizing Granuloma. Am Rev Resp Dis 1977; 115:977-1008.
2. Gorini M, Forloni F, Pezzoli A, Pezzica E. Pulmonary Hyalinizing Granuloma. A limited form of Wegener's granulomatosis. Ann Ital Med Int 1998; 13, 3:176-179.
3. Yousem SA, Hochholzer L. Pulmonary Hyalinizing Granuloma. Am J Clin Pathol 1987; 87:1-6.
4. Patel Y, Ishikawa S, McDonnell KF: Pulmonary hyalinizing granuloma presenting as multiple cavitary calcified nodules. Chest 1991; 100, 1720-1721.
5. Ikard RW: Pulmonary Hyalinizing Granuloma. Chest 1988; 93, 4:871-872.
6. Ramirez J, Mehta JB, Taylor RA, Byrd RP, Roy TM: Symptomatic Pulmonary Hyalinizing Granuloma. South Med J 1998; 91, 9:867-869.
7. Bateson EM: An analysis of 155 solitary lung lesions illustrating differential diagnosis of mixed tumours of the lung. Clin Radiol 1965; 16:51.
8. Guccion JG, Rohatgi PK, Saini N. Pulmonary Hyalinizing granuloma; electron microscopic and immunologic studies. Chest 1984; 85:571-573.

© 2011 PNEUMON Magazine, Hellenic Bronchologic Society.
Developed by LogicONE Logo LogicONE