Please wait. Loading...
 
Αποστολή σε φίλο
 
Στελέχωση πολυδύναμων Μονάδων Εντατικής Θεραπείας: Παρούσα κατάσταση
ΠΕΡΙΛΗΨΗ: Σκοπός. Η αποτύπωση της στελέχωσης και τρόπου λειτουργίας πολυδύναμων ΜΕΘ. Υλικό - Μέθοδος. Οι απαντήσεις των προϊστάμενων νοσηλευτών σε ερωτηματολόγιο που διερευνούσε στοιχεία οργάνωσης και λειτουργίας των ΜΕΘ: τύπος, αριθμός κρεβατιών, ιατρικό, νοσηλευτικό, βοηθητικό προσωπικό, μέση νοσηλευτική κάλυψη και λόγος νοσηλευτών / ασθενείς / βάρδια. Αποτελέσματα. Απάντησαν 31 ΜΕΘ (20 ΕΣΥ, 5 παν/κές, 6 ιδιω¬τικές) με 270 κρεβάτια σε λειτουργία (95,7%). 71% των ΜΕΘ είχαν 6-12 κρεβάτια. Στις ΜΕΘ εργάζονται 769 νοσηλευτές (70% διπλωματούχοι και 30% βοηθοί). Η μέση νοσηλευτική κάλυψη είναι 2,81 και ο λόγος νοσηλευτή / ασθενείς είναι 1/1,78, 1/2,26 & 1/2,62 σε πρωϊνή, απογευματινή και βραδινή βάρδια αντίστοιχα. Ο αριθμός των εντατικολόγων γιατρών (ΕΑ, ΕΒ) είναι 149, με αναλογία 4,4 γιατροί/8 κρεβάτια στο σύνολο των ΜΕΘ (ΕΣΥ 4,96, παν/κές 4,57, ιδιωτικές 2,92). Οι φυσικοθεραπευτές είναι 40 με αναλογία 1,77/12 κρεβάτια στο σύνολο των ΜΕΘ (ΕΣΥ 1,89, παν/κές 0,97, ιδιωτικές 2,09) και οι γραμματείς 21 με αναλογία 0,93/12 κρεβάτια στο σύνολο των ΜΕΘ (ΕΣΥ 0,68, παν/κές 0,73, ιδιωτι¬κές 1,71). Επίσης εργάζονται 52 νοσοκόμοι με αναλογία ανά ΜΕΘ 1/0,91, 1/1,93 και 1/15,5 και 64 καθαριστές με αναλογία ανά ΜΕΘ 1/0,89, 1/1,35 και 1/5,2 για τις τρεις βάρδιες αντίστοιχα. Συμπέρασμα: Η στελέχωση των ΜΕΘ, σε σχέση με τα διεθνή δεδομένα, είναι επαρκής σε ιατρικό προσωπικό αλλά ανεπαρκής σε νοσηλευτικό & βοηθητικό προσωπικό, απαραίτητο για παροχή σωστής εντατικής φροντίδας. Πνεύμων 2001, 14 (1): 38-46
ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Η συγκέντρωση των ασθενών σε ένα χώρο για παροχή φροντίδας αποτέλεσε τη θεμελιώδη ιδέα της δημιουργίας του νοσοκομείου. Η συγκέντρωση των πλέον βαριά ασθενών σε ένα συγκεκριμένο χώρο για αμεσότερη και αποτελεσματικότερη φροντίδα αποτέλεσε την ιδέα για τη δημιουργία των Μονάδων Εντατικής Θεραπείας.

Οι Μονάδες Εντατικής Θεραπείας (ΜΕΘ) είναι ειδικές νοσοκομειακές μονάδες στις οποίες παρέχεται εξειδικευμένη ιατρική και νοσηλευτική φροντίδα και τεχνική υποστήριξη με τη χρήση συσκευών για παρακολούθηση των ασθενών και άμεση παρέμβαση που στόχο έχει την αποκατάσταση της υγείας και τη διάσωση της ζωής τους1,2.

Η Εντατική Θεραπεία στην εποχή μας έχει καθιερωθεί ως Ιατρική και Νοσηλευτική ειδικότητα. Αν και ο όρος Εντατική Θεραπεία θεωρείται νέος, η έννοιά της είναι σχετικά παλαιά. Δύο στοιχεία είναι συναφή με την Εντατική Θεραπεία3. Πρώτον, ο άρρωστος που δέχεται τη θεραπεία είναι κατά κανόνα σε ασταθή κατάσταση και μπορεί να απειλείται η ζωή του και δεύτερον η παροχή της εντατικής θεραπείας γίνεται με την ελπίδα ή προσμονή της διάσωσης του αρρώστου. Η επιτυχία της εντατικής θεραπείας εξαρτάται από την αρμονική συνεργασία μεταξύ των εμπλεκομένων ατόμων, την καλή τεχνολογική υποστήριξη και τον κατάλληλα οργανωμένο χώρο2.

Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Εταιρεία Εντατικής Θεραπείας (European Society of Intensive Care Medicine- ESICM)4 μια πολυδύναμη ΜΕΘ πρέπει να λειτουργεί ως ανεξάρτητο τμήμα στο νοσοκομείο, να είναι στελεχωμένη με εξειδικευμένο προσωπικό και να έχει τη δυνατότητα εκτίμησης, παρακολούθησης και θεραπείας βαριά πασχόντων ασθενών με πρόσβαση σε εξειδικευμένη και ορθολογιστική θεραπεία. Το απαραίτητο προσωπικό της ΜΕΘ εξαρτάται από το επιθυμητό επίπεδο φροντίδας (Πίνακας 1). Το προσωπικό πρέπει να είναι εξειδικευμένο και κατάλληλο για την αντιμετώπιση βαριά πασχόντων ασθενών και οξέων περιστατικών. Αποτελείται από γιατρούς, νοσηλευτές, άλλους επιστήμονες, φυσικοθεραπευτές, τεχνικούς και λοιπό προσωπικό σε επαρκή αριθμό. Κάθε ΜΕΘ πρέπει να έχει γιατρό διευθυντή, υπεύθυνο για την ιατρική φροντίδα, την οργάνωση και λειτουργία της ΜΕΘ και προϊστάμενο νοσηλευτή, υπεύθυνο για όλες τις νοσηλευτικές αρμοδιότητες. Συνιστάται να υπάρχει σε κάθε ΜΕΘ ένας φυσικοθεραπευτής ανά 12 κρεβάτια, ένας τεχνικός διαθέσιμος σε 24ωρη βάση, ένας γραμματέας ανά 12 κρεβάτια και προσωπικό καθαριότητας που να γνωρίζει την ιδιαιτερότητα των χώρων και του εξοπλισμού της ΜΕΘ και τα προληπτικά μέτρα που πρέπει να λαμβάνονται για την πρόληψη των λοιμώξεων. Παρά το γεγονός, ότι ο αριθμός των κρεβατιών ποικίλλει, εξαρτώμενος από το μέγεθος και την κίνηση του νοσοκομείου, οι ΜΕΘ με λιγότερα από 6 κρεβάτια είναι ασύμφορες, ενώ με περισσότερα από 12 σκόπιμο κρίνεται να διαχωρίζονται σε μικρότερα τμήματα για καλύτερη διαχείριση.

Σκοπός της παρούσας μελέτης είναι η αποτύπωση της στελέχωσης και του τρόπου λειτουργίας των πολυδύναμων ΜΕΘ στην Ελλάδα



ΥΛΙΚΟ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ

Για την πραγματοποίηση της μελέτης χρησιμοποιήθηκε ερωτηματολόγιο το οποίο στάλθηκε στους προϊστάμενους νοσηλευτές πολυδύναμων ΜΕΘ της Ελλάδας και διερευνούσε γενικά στοιχεία οργάνωσης και λειτουργίας τους: τύπος της ΜΕΘ, αριθμός κρεβατιών, ιατρικό, νοσηλευτικό και βοηθητικό προσωπικό, μέση νοσηλευτική κάλυψη (αριθμός διαθέσιμων νοσηλευτών ανά κρεβάτι για την 24ωρη λειτουργία και κάλυψη των αναγκών) και λόγος νοσηλευτή / ασθενή σε κάθε βάρδια.

Το ερωτηματολόγιο ήταν ανώνυμο και διανεμήθηκε με τυχαία επιλογή σε πολυδύναμες ΜΕΘ του ΕΣΥ ενηλίκων και παίδων, πανεπιστημιακές ΜΕΘ και σε ιδιωτικές ΜΕΘ από όλο τον ελλαδικό χώρο. Ερωτηματολόγια στάλθηκαν συνολικά σε 40 πολυδύναμες ΜΕΘ του δημόσιου και ιδιωτικού τομέα.

Η παρουσίαση των δεδομένων έγινε με καταγραφή των συχνοτήτων (περιγραφική στατιστική). Η κατανομή συχνοτήτων των δεδομένων είναι κανονική και η στατιστική αξιολόγηση των δεδομένων έγινε με τη δοκιμασία t-test κατά ζεύγη. Στατιστικά σημαντική συσχέτιση θεωρήθηκε τιμή P<0,05.




ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ

Επεστράφησαν 31 συμπληρωμένα ερωτηματολόγια (από τα 40) από αντίστοιχο αριθμό προϊστάμενων νοσηλευτών πολυδύναμων ΜΕΘ, από 29 νοσοκομεία της χώρας: Είκοσι από ΜΕΘ του ΕΣΥ (18 ενηλίκων και 2 παίδων), 5 από πανεπιστημιακές και 6 από ιδιωτικές ΜΕΘ. Οι 25 ΜΕΘ του ΕΣΥ και του πανεπιστημίου, από τις οποίες δόθηκαν απαντήσεις, αντιπροσωπεύουν το 62,5% των πολυδύναμων ΜΕΘ του δημόσιου τομέα (25/40) που συμμετέχουν στο σύστημα εφημερίας του ΕΚΑΒ, σύμφωνα με καταγραφή του 1996. Το αντίστοιχο ποσοστό απάντησης των ιδιωτικών ΜΕΘ ανέρχεται σε 60% (6/10).

Όλες οι ΜΕΘ που περιλαμβάνονται στη μελέτη λειτουργούν 24 ώρες το 24ωρο επί 7 ημέρες την εβδομάδα. Οι 25 ΜΕΘ του δημοσίου δέχονται περιστατικά από το νοσοκομείο που στεγάζονται και από το ΕΚΑΒ, ενώ οι 6 ιδιωτικές δέχονται κατά κύριο λόγο περιστατικά από το νοσοκομείο τους και συμπληρωματικά από το ΕΚΑΒ. Οι 23 από τις 25 ΜΕΘ του ΕΣΥ και του πανεπιστημίου (92%) και οι 2 από τις 6 ιδιωτικές (33,3%) απάντησαν ότι η κάλυψη από νοσηλευτικό προσωπικό είναι ανεπαρκής για τις ανάγκες τους.

Η δυναμικότητα των 31 πολυδύναμων ΜΕΘ ανέρχεται σε 282 κρεβάτια, με λειτουργούντα 270 (ποσοστό 95,7%). Η κατανομή τους έχει ως εξής: ΕΣΥ 158 (58,5%), πανεπιστημιακές 49 (18,2%) και ιδιωτικές 63 (23,3%). Όσον αφορά στο μέγεθος των ΜΕΘ, 3 λειτουργούν με < 6 κρεβάτια (9,68%), 22 με 6-12 (70,97%) και 6 με >12 κρεβάτια (19,35%) (Πίνακας 2).

Στις 31 ΜΕΘ εργάζονται 30 Διευθυντές, 62 Επιμελητές Α, 87 Επιμελητές Β, 75 εξειδικευόμενοι στην Εντατική Θεραπεία και 27 ειδικευόμενοι γιατροί διαφόρων ειδικοτήτων (Πίνακας 3). Σχετικά με τους εξειδικευ¬όμενους των ιδιωτικών ΜΕΘ πρόκειται στην πραγματικότητα περί συνεργατών που προσφέρουν τις υπηρεσίες τους κατ΄ επίκληση και όχι γιατρών που έχουν προσληφθεί για εξειδίκευση στην Εντατική Θεραπεία. Η εφημερία καλύπτεται καθημερινά από 33 ειδικευμένους γιατρούς, 21 εξειδικευόμενους και 6 ειδικευόμενους γιατρούς. Επίσης υπάρχουν σε εφημερία ετοιμότητας 22 εξειδικευμένοι γιατροί. Ο αριθμός των εξειδικευμένων γιατρών πλην διευθυντών (ΕΑ, ΕΒ) για τη λειτουργία των 270 κρεβατιών είναι 149, δηλαδή αναλογούν 4,4 γιατροί ανά 8 λειτουργούντα κρεβάτια για το σύνολο των ΜΕΘ, 4,96 για τις ΜΕΘ του ΕΣΥ, 4,57 για τις παν/κές και 2,92 για τις ιδιωτικές ΜΕΘ. Ο έλεγχος της διαφοράς των ποσοστών έδειξε ότι υπάρχει στατιστικά σημαντική διαφορά μεταξύ ΕΣΥ-ιδιωτικών (Ρ<0,004) και παν/κών-ιδιωτικών ΜΕΘ (Ρ<0,045) ενώ δεν υπάρχει μεταξύ ΕΣΥ - παν/κών ΜΕΘ (Ρ<0,438). Εάν σε αυτούς προστεθούν και οι εξειδικευόμενοι γιατροί, οι οποίοι καλύπτουν σημαντικές ανάγκες των ΜΕΘ, η αναλογία γίνεται 6,63 γιατροί/8 κρεβάτια (224/270) για το σύνολο των ΜΕΘ, 7,18 για το ΕΣΥ, 7,02 για τις παν/κές και 4,96 για τις ιδιωτικές.



Για τη λειτουργία των 270 κρεβατιών υπηρετούν συνολικά 769 νοσηλευτές (Πίνακας 4). Από αυτούς 538 (70%) είναι διπλωματούχοι [23 πανεπιστημιακής (ΠΕ) και 515 τριετούς εκπαίδευσης (ΤΕ)] και 231 (30%) βοηθοί νοσηλευτών, διετούς εκπαίδευσης (ΔΕ). Αναλυτικότερα, στο ΕΣΥ εργάζονται 445 (57,87%) νοσηλευτές (10 ΠΕ, 260 ΤΕ και 175 ΔΕ), στις πανεπιστημιακές ΜΕΘ 142 (18,46%) νοσηλευτές (4 ΠΕ, 96 ΤΕ και 42 ΔΕ) και στις ιδιωτικές ΜΕΘ 182 (23,67%) νοσηλευτές (9 ΠΕ, 159 ΤΕ και μόνο 14 ΔΕ). Από τα στοιχεία αυτά προκύπτει ότι ποσοστό 76% (175/231) των ΔΕ νοσηλευτών εργάζεται στο ΕΣΥ, όπου καλύπτει πρακτικά σημαντικού βαθμού νοσηλευτικές ανάγκες. Σχετικά με το επίπεδο σπουδών τους διαπιστώνεται ότι υπάρχει στατιστικά σημαντική διαφορά (P<0,05) στο ποσοστό των νοσηλευτών που εργάζονται στις ιδιωτικές ΜΕΘ σε σχέση με αυτούς που εργάζονται στις ΜΕΘ του ΕΣΥ και τις πανεπιστημιακές. Αντίθετα δεν υπάρχει στατιστικά σημαντική διαφορά στο ποσοστό των νοσηλευτών μεταξύ ΕΣΥ και πανεπιστημιακών ΜΕΘ.

Οι διαθέσιμοι διπλωματούχοι νοσηλευτές ΠΕ & ΤΕ για τη λειτουργία των 270 κρεβατιών σε 24ωρη βάση και την κάλυψη των αναγκών σε άδειες, ρεπό κ.λπ. είναι 538. Η μέση νοσηλευτική κάλυψη είναι 1,7 νοσηλευτές/κρεβάτι στις ΜΕΘ του ΕΣΥ, 2,04 στις πανεπιστημιακές και 2.66 στις ιδιωτικές ΜΕΘ. Η σχέση αυτή στο σύνολο των κρεβατιών των συγκεκριμένων ΜΕΘ είναι 1,99 νοσηλευτές/κρεβάτι (Εικόνα 1). Όμως σε πολλές ΜΕΘ, ιδιαίτερα αυτές του ΕΣΥ, όπου υπηρετούν πολλοί βοηθοί νοσηλευτών (64,8% ή 175/270), πολλές νοσηλευτικές ανάγκες καλύπτονται από αυτή την κατηγορία νοσηλευτών, με αποτέλεσμα η μέση νοσηλευτική κάλυψη στις ΜΕΘ του ΕΣΥ να διαμορφώνεται σε 2,81 νοσηλευτές/κρεβάτι, στις πανεπιστημιακές σε 2,89, στις ιδιωτικές σε 2,88 και στο σύνολο των ΜΕΘ σε 2,84 επηρεάζοντας σημαντικά το ποσοστό μέσης νοσηλευτικής κάλυψης.



Ο λόγος νοσηλευτή προς ασθενείς για το πρωϊνό ωράριο είναι 1/1,88 στις ΜΕΘ του ΕΣΥ (84/158), 1/2,13 στις πανεπιστημιακές (23/49), 1/1,43 στις ιδιωτικές (44/63) και 1/1,78 στο σύνολο των ΜΕΘ (151/270). Για το απογευματινό ωράριο είναι 1/2,5 στις ΜΕΘ του ΕΣΥ Ο λόγος νοσηλευτή προς ασθενείς για το πρωϊνό ωράριο είναι 1/1,88 στις ΜΕΘ του ΕΣΥ (84/158), 1/2,13 στις πανεπιστημιακές (23/49), 1/1,43 στις ιδιωτικές (44/63) και 1/1,78 στο σύνολο των ΜΕΘ (151/270). Για το απογευματινό ωράριο είναι 1/2,5 στις ΜΕΘ του ΕΣΥ (63/158), 1/2,45 στις πανεπιστημιακές (20/49), 1/1,75 στις ιδιωτικές (36/63) και 1/2,26 στο σύνολο των ΜΕΘ (119/270). Για το βραδυνό ωράριο είναι 1/2,82 στις ΜΕΘ του ΕΣΥ (56/158), 1/2,57 στις πανεπιστημιακές (19/49), 1/2,25 στις ιδιωτικές (28/63) και 1/2,62 (103/270) στο σύνολο των ΜΕΘ (Εικόνα 2). Διαπιστώνεται στατιστικά σημαντική διαφορά ως προς την κάλυψη των κρεβατιών σε όλες τις βάρδιες μεταξύ ιδιωτικών ΜΕΘ και ΕΣΥ (P=0,021) και ιδιωτικών ΜΕΘ και πανεπιστημιακών (P=0,046), ενώ δεν υπάρχει στατιστικά σημαντική διαφορά μεταξύ ΕΣΥ και πανεπιστημιακών ΜΕΘ (P<0,919).



Καθημερινά εργάζονται 40 φυσικοθεραπευτές εκ των οποίων 24 στο πρωϊνό ωράριο, με αναλογία 1 προς 1.29 ΜΕΘ, 10 στο απογευματινό ωράριο, με αναλογία 1 προς 3.1 ΜΕΘ και μόνο 1 στο νυκτερινό ωράριο με αναλογία 1 προς 31 ΜΕΘ. Ανά 12 κρεβάτια ΜΕΘ αναλογούν 1,89 φυσικοθεραπευτές στις ΜΕΘ του ΕΣΥ, 0,97 στις πανεπιστημιακές, 2,09 στις ιδιωτικές και 1,77 στο σύνολο των ΜΕΘ. Στις ΜΕΘ εργάζονται 21 γραμματείς με αναλογία 0,93/12 κρεβάτια, εκ των οποίων 9 εργάζονται στις ΜΕΘ του ΕΣΥ με αναλογία 0,68/12 κρεβάτια, στις πανεπιστημιακές εργάζονται 3 με αναλογία 0,73/12 κρεβάτια και στις ιδιωτικές εργάζονται 9 γραμματείς με αναλογία 1,71/12 κρεβάτια (Πίνακας 5).



Αντίστοιχα εργάζονται 34, 16 και 2 νοσοκόμοι-βοηθοί θαλάμου με αναλογία ανά ΜΕΘ 1/0,91, 1/1,93 και 1/15,5 κατά τη διάρκεια του πρωϊνού, απογευματινού και νυκτερινού ωραρίου. Οι καθαριστές που εργάζονται είναι 35, 23 και 6 κατά τη διάρκεια του πρωϊνού, απογευματινού και νυκτερινού ωραρίου αντίστοιχα με αναλογία ανά ΜΕΘ 1/0.89, 1/1,35 και 1/5,2. Σε 5 ΜΕΘ υπάρχει τεχνική υποστήριξη από εξειδικευμένο τεχνικό κατά το πρωϊνό ωράριο και μόνο σε 1 ΜΕΘ κατά το απογευματινό ωράριο. Όσον αφορά τη στελέχωση με βοηθητικό προσωπικό, δεν υπάρχει στατιστικά σημαντική διαφορά μεταξύ ΕΣΥ-πανεπιστημιακών ΜΕΘ (P=0,376), ΕΣΥ-ιδιωτικών ΜΕΘ (P=0,152) και ιδιωτικών-πανεπιστημιακών ΜΕΘ (P=0,069).

ΣΥΖΗΤΗΣΗ

Η ΜΕΘ είναι ένας νοσοκομειακός χώρος με ιδιαίτερα χαρακτηριστικά λειτουργίας. Μία ΜΕΘ είναι δυνατό να λειτουργεί στο πλαίσιο ενός τμήματος ή, αυτόνομα, ως ανεξάρτητο τμήμα του νοσοκομείου. Οι πολυδύναμες ΜΕΘ είναι ανεξάρτητα τμήματα με δικό τους ιατρικό και νοσηλευτικό προσωπικό. Το βοηθητικό προσωπικό δεν ανήκει πάντα στο δυναμικό της ΜΕΘ αλλά μπορεί να προέρχεται από το υπόλοιπο προσωπικό του νοσοκομείου. Η ικανοποιητική λειτουργία των ΜΕΘ βασίζεται στην αλληλεπίδραση μεταξύ σωστά διαμορφωμένου χώρου, άρτιου τεχνολογικού εξοπλισμού και επαρκούς, ποσοτικά και ποιοτικά, ανθρώπινου δυναμικού, ώστε να έχει τη δυνατότητα εκτίμησης, παρακολούθησης και αντιμετώπισης των προβλημάτων των βαριά πασχόντων ασθενών με πρόσβαση σε εξειδικευμένη και ορθολογιστική θεραπεία4,5.

Επειδή η επάρκεια προσωπικού των ΜΕΘ είναι σημαντικό στοιχείο σωστής λειτουργίας τους, στα πλαίσια της παρούσας έρευνας μελετήθηκε η λειτουργία των πολυδύναμων ΜΕΘ και η στελέχωσή τους με ιατρικό, νοσηλευτικό και βοηθητικό προσωπικό. Πρωταρχική επιδίωξη ήταν ο καθορισμός της εικόνας των νοσηλευτών των πολυδύναμων ΜΕΘ σε σχέση κυρίως με το βαθμό στελέχωσης και την εκπαίδευσή τους.

Η παροχή ποιοτικής φροντίδας στον βαριά πάσχοντα αποτελεί πρόκληση για τα σύγχρονα συστήματα υγείας. Οι βαριά πάσχοντες ασθενείς για να επιβιώσουν, απαιτούν σταθερή, εντατική και υψηλής ποιότητας νοσηλευτική φροντίδα. Ποιοτική φροντίδα είναι εκείνη που παρέχεται σύμφωνα με τα καθιερωμένα ιατρικά και νοσηλευτικά κριτήρια, είναι σύγχρονη και ανταποκρίνεται στις μεταβαλλόμενες απαιτήσεις των ασθενών για νοσηλεία. Η επαρκής στελέχωση των ΜΕΘ με εξειδικευμένο νοσηλευτικό προσωπικό είναι απαραίτητος όρος για την καλή λειτουργία των ΜΕΘ και την εξασφάλιση συνεχούς ποιοτικής φροντίδας των ασθενών. Σύμφωνα με πρόσφατες συστάσεις της ESICM4 συνιστάται μέση νοσηλευτική κάλυψη με 2-6 νοσηλευτές ανά κρεβάτι, ανάλογα με το επίπεδο φροντίδας που είναι επιθυμητό να παρέχεται.

Στην εντατική θεραπεία, όπου η αναλογία νοσηλευτών/ασθενείς πρέπει να είναι υψηλή, η επίπτωση της έλλειψης νοσηλευτών είναι εξαιρετικά σημαντική. Κατά το 1988, σύμφωνα με την American Association of Critical Nurses (AACN)6 υπήρχαν 194,000 νοσηλευτές εντατικολόγοι με μέση νοσηλευτική κάλυψη 4,5 νοσηλευτές/κρεβάτι ΜΕΘ και με ποσοστό έλλειψης που ανερχόταν σε 15.6% στις ΜΕΘ γενικά και 13,8% σε μετεγχειρητικές και παθολογικές ΜΕΘ ειδικότερα. Αν αναλογιστεί κανείς ότι ποσοστό έλλειψης νοσηλευτικού προσωπικού πάνω από 10% θεωρείται ως πολύ υψηλό γίνεται εύκολα αντιληπτή η υποδηλούμενη δυσλειτουργία. Καθώς οι ανάγκες νοσηλείας στις ΜΕΘ συνεχίζουν να αυξάνονται, υπολογίζεται στις ΗΠΑ ότι το έτος 2000 θα απαιτούνται 450,000 νοσηλευτές εντατικολόγοι και το 2020 περίπου 800,0007.

Το μεγάλο κενό μεταξύ προσφοράς και ζήτησης εξειδικευμένων νοσηλευτών οδήγησε τους αρμόδιους φορείς σε λήψη ορισμένων επώδυνων αποφάσεων, όπως διατήρηση ορισμένων κρεβατιών ΜΕΘ εκτός λειτουργίας και χρήση βοηθών νοσηλευτών για παροχή άμεσης φροντίδας στους βαριά πάσχοντες αντί των διπλωματούχων νοσηλευτών. Σχετική έρευνα8 επισημαίνει την αυξημένη θνητότητα στους ασθενείς που είχαν ανάγκη εισαγωγής στη ΜΕΘ αλλά αυτό δεν κατέστη δυνατό λόγω έλλειψης διαθέσιμων κρεβατιών. Σε εξαιρετικές περιπτώσεις και παρά το γεγονός ότι η παροχή άμεσης φροντίδας δεν συνιστάται να γίνεται από τους βοηθούς νοσηλευτών, όταν αυτό συμβαίνει, θα πρέπει να γίνεται σύμφωνα με τα καθιερωμένα νοσηλευτικά κριτήρια υπό την άμεση και συνεχή επίβλεψη του εξειδικευμένου νοσηλευτή εντατικολόγου. Ο προϊστάμενος νοσηλευτής θα πρέπει αναλαμβάνοντας καθοδηγητικό ρόλο να καθορίζει τα πλαίσια δραστηριοτήτων και τις αρμοδιότητές τους και να φροντίζει για τη συνεχή εκπαίδευσή τους9.

Από την παρούσα μελέτη διαπιστώνεται ότι η στελέχωση των πολυδύναμων ΜΕΘ με εξειδικευμένο ιατρικό προσωπικό (ΕΑ, ΕΒ) είναι επαρκής και αντιστοιχεί στο υψηλότερο επίπεδο φροντίδας, εκτός των ιδιωτικών ΜΕΘ όπου αντιστοιχεί στο χαμηλότερο επίπεδο φροντίδας. Αντίθετα, ο αριθμός των διπλωματούχων νοσηλευτών για την κάλυψη των νοσηλευτικών αναγκών σε 24ωρη βάση, αντιστοιχεί στο χαμηλότερο επίπεδο φροντίδας. Η αναλογία είναι 1,99 νοσηλευτές/κρεβάτι για το σύνολο των ΜΕΘ. Η αναλογία αυτή βελτιώνεται αισθητά αν στη συνολική εκτίμηση περιληφθούν οι βοηθοί νοσηλευτές (2,84 νοσηλευτές/κρεβάτι), καθόσον πολλές νοσηλευτικές ανάγκες καλύπτονται και από αυτή την κατηγορία νοσηλευτών. Αξίζει να σημειωθεί η διαφορά που παρατηρείται στη μέση νοσηλευτική κάλυψη των ιδιωτικών ΜΕΘ από διπλωματούχους νοσηλευτές σε σχέση με τις άλλες δύο κατηγορίες ΜΕΘ, διαφορά που πρακτικά εξαλείφεται όταν συμπεριλαμβάνονται και οι βοηθοί νοσηλευτών στον καθορισμό της μέσης νοσηλευτικής σχέσης. Επίσης, παρά το γεγονός ότι ο αριθμός των ασθενών που φροντίζει ένας νοσηλευτής σε κάθε βάρδια αντιστοιχεί στο μέτριο έως το χαμηλότερο επίπεδο φροντίδας, με εξαίρεση την πρωϊνή βάρδια των ιδιωτικών ΜΕΘ, επισημαίνεται η στατιστικά σημαντική διαφορά που προκύπτει υπέρ των ιδιωτικών ΜΕΘ σε σχέση με τις άλλες δύο.

Σε παλαιότερη πανελλαδική μελέτη των Γ. Μπαλτόπουλου και συν.10 η αναλογία νοσηλευτών/κρεβάτι ήταν 3,78 νοσηλευτές (2,63 διπλωματούχοι και 1,75 βοηθοί). Σε πιο πρόσφατη μελέτη των Χ. Πλατή και συν.11 σε ΜΕΘ της περιοχής Αθηνών, η αναλογία νοσηλευτών /κρεβάτι ήταν 2,3 (1,4 διπλωματούχοι και 0,9 βοηθοί νοσηλευτών). Μια γενική επισκόπηση των στοιχείων των ερευνών που αναφέρθηκαν δείχνουν την επιδείνωση της εικόνας της στελέχωσης των ΜΕΘ από διπλωματούχους νοσηλευτές. Οι Depasse και συν.12 αναφέρουν, σε πρόσφατη μελέτη τους για την εικόνα της νοσηλευτικής σε ΜΕΘ ευρωπαϊκών χωρών, ότι υπάρχουν σημαντικές διαφορές στη στελέχωση των ΜΕΘ με νοσηλευτικό προσωπικό μεταξύ των διαφόρων κρατών, όπως σε 79% των ΜΕΘ στη Μεγάλη Βρετανία υπάρχουν >3 νοσηλευτές / κρεβάτι, σε 71,4% των ΜΕΘ στη Γερμανία υπάρχουν 2-3 νοσηλευτές / κρεβάτι, ενώ σε 75% των ΜΕΘ στη Σουηδία υπάρχουν <2 νοσηλευτές / κρεβάτι. Σε σύγκριση με τα ευρωπαϊκά δεδομένα παρατηρείται ότι η χώρα μας κινείται σε μέτρια έως χαμηλά επίπεδα στελέχωσης από νοσηλευτές, ενώ αν η σύγκριση γίνει με τα αντίστοιχα αμερικανικά στοιχεία (4,5 νοσηλευτές / κρεβάτι) η έλλειψη των νοσηλευτών στις ελληνικές ΜΕΘ είναι ακόμη μεγαλύτερη.

Από τη μελέτη αυτή διαπιστώνεται ότι η πλειοψηφία των νοσηλευτών, που απασχολούνται στις ΜΕΘ, αποτελείται από διπλωματούχους νοσηλευτές (70%) κυρίως τριετούς εκπαίδευσης (67%). Στις ιδιωτικές ΜΕΘ το μεγαλύτερο ποσοστό νοσηλευτών (92,3%) αποτελείται από διπλωματούχους σημειώνοντας σημαντική διαφορά σε σχέση με τις άλλες ΜΕΘ. Το ποσοστό αυτό είναι σαφώς βελτιωμένο σε σχέση με τη μελέτη των Χ. Πλατή και συν.11 όπου το ποσοστό των διπλωματούχων νοσηλευτών ανερχόταν σε 46% του συνόλου των νοσηλευτών. Τα στοιχεία αυτά συμφωνούν με τον Depasse και συν.12 οι οποίοι αναφέρουν ότι σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες η στελέχωση των ΜΕΘ γίνεται κυρίως από διπλωματούχους νοσηλευτές, με εξαίρεση τη Σουηδία όπου <50% των ΜΕΘ ήταν στελεχωμένο με διπλωματούχους νοσηλευτές. Το γεγονός ότι η πλειοψηφία των νοσηλευτών των ελληνικών ΜΕΘ είναι διπλωματούχοι δεν πρέπει να επισκιάσει το πολύ χαμηλό ποσοστό νοσηλευτών πανεπιστημιακής εκπαίδευσης (3% του συνόλου των νοσηλευτών). Οι ΜΕΘ είναι χώροι που αναπτύσσονται συνεχώς και απαιτούν υψηλή επιστημονική κατάρτιση είναι απαραίτητο να στελεχωθούν από περισσότερους νοσηλευτές πανεπιστημιακής εκπαίδευσης.

Η Νοσηλευτική, επιστημονικός χώρος προετοιμασίας για ένα σύγχρονο επάγγελμα που υπηρετεί τον άνθρωπο, έχει την υποχρέωση να παρέχει στους φοιτητές της κατάλληλη και επαρκή εκπαίδευση, ώστε να αποφοιτούν νοσηλευτές ικανοί να ανταπεξέλθουν και στις απαιτήσεις της εντατικής θεραπείας13. Η ταχεία εξάπλωση της χρήσης εξειδικευμένων τεχνικών, όπως ο καθετηριασμός της πνευμονικής αρτηρίας, οι νέου τύπου αναπνευστικές συσκευές και τεχνικές αερισμού, οι πολλαπλές εργαστηριακές εξετάσεις και οι σύνθετες φαρμακολογικές παρεμβάσεις παρά την κλίνη του βαριά πάσχοντα, δημιουργούν μια αίσθηση ανεπάρκειας στον κλινικό νοσηλευτή στην περίπτωση που δεν διαθέτει τη σχετική εμπειρία και γνώση. Το ερώτημα είναι πώς θα μπορούσε η προπτυχιακή εκπαίδευση να προσφέρει στους νοσηλευτές πιο αποτελεσματικά τα απαραίτητα εφόδια, ώστε να ανταποκριθούν στο ρόλο τους κατά την αρχική φάση του επαγγέλματος στις ΜΕΘ και να περάσουν απρόσκοπτα από το στάδιο των αρχαρίων σε αυτό των ικανών νοσηλευτών εντατικολόγων14.

Ένα κατάλληλα διαμορφωμένο προπτυχιακό πρόγραμμα εκπαίδευσης στην εντατική νοσηλευτική μπορεί να προετοιμάζει τους σπουδαστές, ώστε να έχουν τις απαραίτητες γνώσεις και τεχνικές ικανότητες να ανταποκριθούν στο ρόλο του νοσηλευτή εντατικολόγου και να λειτουργήσει ως μέσο προσέλκυσης των νέων νοσηλευτών στην εντατική θεραπεία. Η ολοκλήρωση ενός τέτοιου προγράμματος στην εντατική θεραπεία προσφέρει σημαντικά πλεονεκτήματα στους νοσηλευτές, όπως καλύτερη κατανόηση και χειρισμό των προβλημάτων που αντιμετωπίζουν οι βαριά πάσχοντες, εξοικείωση με τον τεχνολογικό εξοπλισμό της ΜΕΘ, συνειδητοποίηση των προεκτάσεων του ρόλου και των δραστηριοτήτων του νοσηλευτή εντατικολόγου και απόκτηση μεγαλύτερης αυτοπεποίθησης15.

Φαίνεται ότι η νοσηλευτική εκπαίδευση κινείται προς τις υψηλότερες βαθμίδες στις περισσότερες χώρες16,17. Σχετική έρευνα στις ΗΠΑ18 έδειξε ότι στην πλειοψηφία των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων νοσηλευτικών σπουδών περιλαμβάνουν προγράμματα εκπαίδευσης των φοιτητών τους στην εντατική θεραπεία. Αντίστοιχη προσαρμογή σημειώθηκε και στην Ελλάδα στο Τμήμα Νοσηλευτικής του Πανεπιστημίου Αθηνών με υποχρεωτική θεωρητική και κλινική άσκηση των φοιτητών στις απαιτήσεις της νοσηλείας στη ΜΕΘ. Η τάση αυτή για υψηλότερες βαθμίδες εκπαίδευσης των νοσηλευτών αντανακλά τις ανάγκες της κοινωνίας για τον κατάλληλα εκπαιδευμένο νοσηλευτή που να ανταποκρίνεται στις μεταβαλλόμενες ανάγκες των ασθενών για παροχή φροντίδας. Σε μια πρόσφατη μελέτη19 αναφέρεται ότι παρά το γεγονός της αύξησης του νοσηλευτικού έργου, του μέσου όρου της ηλικίας των ασθενών και της βαρύτητας της νόσου, σε διάστημα 15 ετών, μειώθηκε η θνητότητα των ασθενών και ο χρόνος παραμονής τους στη ΜΕΘ. Οι αναμενόμενες μελλοντικές ανάγκες για νοσηλευτές εντατικολόγους μπορούν να αντιμετωπιστούν διά της συνεργατικής προσπάθειας μεταξύ των αρμοδίων φορέων για την εκπαίδευση των νοσηλευτών και την ικανοποιητικότερη στελέχωση των ΜΕΘ20.

Συμπεραίνεται λοιπόν, ότι η στελέχωση των ΜΕΘ με ιατρικό προσωπικό είναι επαρκής αλλά είναι ανεπαρκής με νοσηλευτικό προσωπικό. Αποτελεί πρόκληση για τις υπηρεσίες υγείας η εξασφάλιση του απαραίτητου νοσηλευτικού και βοηθητικού προσωπικού και των κατάλληλων συνθηκών εργασίας έτσι ώστε οι νοσηλευτές να εκτελούν απερίσκεπτα τα νοσηλευτικά τους καθήκοντα και να προάγουν τη νοσηλευτική επιστήμη.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

1. Weil MH, Von Planta M, Rackov E. Critical Care Medicine: Introduction and historical perspective. Στο: Shoemaker W, Ayres S, Grenwik A, Hollbrook P, Thomson WL (eds). Textbook of Critical Care. Philadelphia: Saunders, 1989:1-5.
2. Vincent JL, Artigas A, Bihari D, et al. Guidelines for the utilization of intensive care units. Intensive Care Med 1994, 20:163-164.
3. Lynaugh JE, Fairman J. New Nurses, New Spaces: A preview of the AACN history study. Am J Crit Care 1992, 1:19-24.
4. Task Force of the European Society of Intensive Care Medicine. Recommendations on minimal requirements for Intensive Care Departments. Intensive Care Med 1997, 23:226-232.
5. International Task Force on Safety in the Intensive Care Unit. International standards for safety in the intensive care unit. Intensive Care Med 1993,19:178-181.
6. Evans SA, Carlson R. Nurse / Physician collaboration: solving the nursing shortage crisis. Am J Crit Care 1992, 1:25-32.
7. RN population seen declining after year 2000. HHS predict shortage could top 800,000 by 2020. Am J Nurs 1990, 9:97-110.
8. Frisho-Lima P, Gurman G, Schapira A, et al. Rationing critical care-what happens to patients who are not admitted? Theor Surg 1994, 9:208-211.
9. AACN Position Statement. Use of nursing support personnel in critical care units. Focus on Critical Care 1989, 16:327-328.
10. Baltopoulos G, Chrysanthou V, Moraitidis D. Intensive Care Medicine in Greece. Intensive Care World 1991, 8:140-142.
11. Plati C, Lemonidou C, Priami M, et al. The intensive care units in greater Athens: needs and resources. Intensive Crit Care Nurs 1996, 12:340-345.
12. Depasse B, Pauwels D, Somers Y, et al. A profile of European ICU nursing. Intensive Care Med 1998, 24:939-945.
13. Aspach JAG. Designing a competency-based orientation for critical care nurses. Heart Lung 1984, 13:655-662.
14. Dunn S. Orientation: The transition from novice to competent critical care nurse. Crit Care Nurs Q 1992, 15:69-77.
15. Oermann MH. Critical care nursing education at the baccalaurate level: Study of employement and job satisfaction. Heart Lung 1995, 24:394-398.
16. Reynolds A, Wood S, Gamero M, et al. Critical care concepts in baccalaureate nursing education. Critical Care Nurse 1991, 11:12-15.
17. Hunt G, Wainwright P. European aspects of the nursing role. In: Expanding the role of the nurse. Blackwell, London, 1995: 86-97.
18. Hendricks-Thomas JM, Crosby DM, Mooney DC. Education in critical care nursing: a new beginning. Intensive Crit Care Nurse 1995, 11:93-99.
19. Jacob SM, Rothen HU. Intensive care 1980-1995: change in patient characteristics, nursing workload and outcome. Intensive Care Med 1997, 23: 1165-1170.
20. Reynolds A, Wood S, Gamero M, et al. Critical care experience for baccalaureate nursing students. Critical Care Nurse 1993:111-117.
© 2011 PNEUMON Magazine, Hellenic Bronchologic Society.
Developed by LogicONE Logo LogicONE