Please wait. Loading...
 
Αποστολή σε φίλο
 
Υποπληθυσμοί Τ λεμφοκυττάρων, μακροφάγα και η Αδενοσινοαπαμινάση: Η σχέση τους στις φυματιώδεις υπεζωκοτικές συλλογές
ΠΕΡΙΛΗΨΗ: Η Αδενοσινοαπαμινάση (ADA) αποτελεί ένα δείκτη ο οποίος χρησιμοποιείται ευρέως για τη διάγνωση των φυματιωδών υπεζωκοτικών συλλογών. Υπάρχουν ενδείξεις ότι η παραγωγή της σχετίζεται με τα Τ λεμφοκύτταρα και τα μακροφάγα τα οποία παρατηρούνται τόσο στις φυματιώδεις όσο και στις κακοήθεις υπεζωκοτικές συλλογές, στις οποίες όμως η δραστηριότητα της ADA είναι χαμηλή. Επιπλέον τα δεδομένα που αφορούν τη συσχέτιση της ADA με τα Τ-κύτταρα στις φυματιώδεις υπεζωκοτικές συλλογές είναι αλληλοσυγκρουόμενα και βασίζονται σε μικρό αριθμό ασθενών. Σκοπός της μελέτης μας ήταν η εξέταση των κυτταρικών υποπληθυσμών στις φυματιώδεις υπεζωκοτικές συλλογές και η συσχέτιση τους με την ADA. Εξετάστηκε το πλευριτικό υγρό 73 ασθενών από τους οποίους οι 37 είχαν φυματιώδη και οι 36 κακοήθη υπεζωκοτική συλλογή. Η ανοσοκυτταροχημική μέθοδος ΑΡΑΑΡ χρησιμοποιήθηκε για την εξέταση των Τ κυττάρων (CD3, CD4, CD8, CD25) και των μακροφάγων (CD68), ενώ η δραστηριότητα της ADA μετρήθηκε με την χρωματομετρική μέθοδο Guisti. Τα αποτελέσματα μας έδειξαν ότι τα κύτταρα CD3+, CD4+ και CD25+ και η δραστηριότητα της ADA ήταν σημαντικά υψηλότερα στις φυματιώδεις σε σχέση με τις κακοήθεις υπεζωκοτικές συλλογές (p<0.001 για όλες τις μετρήσεις) ενώ τα CD68+ κύτταρα ήταν σημαντικά χαμηλότερα (p<0.01). Αντίθετα, δεν παρατηρήθηκαν διαφορές στους αριθμούς των CD8+ κυττάρων. Δεν βρέθηκε επίσης συσχέτιση μεταξύ της δραστηριότητας της ADA και των κυττάρων CD3 (r=0.18), CD4 (r=0.05), CD8 (r=0.09), CD25 (r=0.06), CD68 (r=0.04). Συμπεραίνουμε ότι οι φυματιώδεις υπεζωκοτικές συλλογές χαρακτηρίζονται από αυξημένη δραστηριότητα της ADA και αυξημένο αριθμό CD4+ Τ κυττάρων αλλά δεν υπάρχει συσχέτιση μεταξύ της δραστηριότητας της ADA και του αριθμού κυττάρων. Πνεύμων 2000, 13 (2): 154-160

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Η αδενοσινοαπαμινάση (ADA) είναι ένας δείκτης που χρησιμοποιείται ευρέως για τη διάγνωση των φυματιωδών υπεζωκοτικών συλλογών και η αξία της έχει αναφερθεί σε ένα μεγάλο αριθμό μελετών1-9. Το ένζυμο βρίσκεται σε όλα τα κύτταρα και η δραστηριότητά του είναι μεγαλύτερη στα λεμφοκύτταρα και μονοκύτταρα10. Οι δύο αυτοί τύποι κυττάρων χαρακτηρίζουν τις φυματιώδεις αντιδράσεις και η παρουσία τους έχει φανεί στην πνευμονική φυματίωση11,12, τη δερματική αντίδραση φυματίνης13 και στο πλευριτικό υγρό14-16 μικρού αριθμού ασθενών. Παρόλα αυτά, παρόμοιοι αριθμοί κυττάρων έχουν αναφερθεί στις κακοήθεις υπεζωκοτικές συλλογές, όπου ο τίτλος της ADA είναι χαμηλός3,14,15. Επιπλέον, ενώ ορισμένες μελέτες δείχνουν θετική συσχέτιση μεταξύ των κυττάρων και της ADA στις φυματιώδεις υπεζωκοτικές συλλογές, αυτό δεν έχει επιβεβαιωθεί από άλλες μελέτες17-19.

Ο σκοπός αυτής της μελέτης ήταν να εξετάσει την παρουσία των μακροφάγων και των υποπληθυσμών των Τ - κυττάρων στις φυματιώδεις υπεζωκοτικές συλλογές και την πιθανή τους συσχέτιση με την ADA. Τα ευρήματα συγκρίθηκαν με εκείνα των κακοήθων υπεζωκοτικών συλλογών.

ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΙ

Ασθενείς

Εξετάσθηκε το πλευριτικό υγρό από 73 ασθενείς. Τριάντα επτά ασθενείς είχαν φυματιώδη πλευρίτιδα (20 άνδρες, μέση ηλικία 24), η διάγνωση της οποίας έγινε με βιοψία υπεζωκότα, είχαν θετική καλλιέργεια πλευριτικού υγρού ή PCR και 36 υπεζωκοτική συλλογή κακοήθους αιτιολογίας με θετική την κυτταρολογική εξέταση του πλευριτικού υγρού (28 άνδρες, μέση ηλικία 51), (18 αδενοκαρκινώματα, 10 πλακώδη, 7 μικροκυτταρικά, 1 μεσοθηλίωμα).

Ανοσοκυτταροχημεία και μέτρηση της ADA

Η αναρρόφηση του πλευριτικού υγρού έγινε πριν από την έναρξη της θεραπείας. Ένα μικρό δείγμα χρησιμοποιήθηκε για την εκτίμηση του συνολικού αριθμού κυττάρων, του τύπου και της βιωσιμότητάς τους.

Χρησιμοποιήθηκαν 2 ml πλευριτικού υγρού για την ανοσοκυτταροχημεία τα οποία τοποθετήθηκαν ανά 150 μl σε ειδικά δοχεία και κυτταροφυγοκεντρήθηκαν επί 20min πάνω σε αντικειμενοφόρες πλάκες σε κυτταροφυγόκεντρο cytospin 3 (Shandon, UΚ). Τα πλακίδια έμειναν για να στεγνώσουν σε θερμοκρασία δωματίου επί μια ώρα, τυλίχθηκαν σε αλουμινόχαρτο κατά ζεύγη πλάτη με πλάτη και αποθηκεύθηκαν σε καταψύκτη στους -20° C, μέχρι να γίνει η ανοσοκυτταροχημική χρώση τους.

Πριν την ανοσοϊστοχημεία τα πλακίδια αφέθηκαν να ξεπαγώσουν μέσα στο περιτύλιγμά τους και στη συνέχεια μονιμοποιήθηκαν σε ίσα μέρη ακετόνης - μεθανόλης επί 5min και τοποθετήθηκαν σε φωσφορικό ρυθμιστικό διάλυμα (PBS). Η χρώση των μονοκλωνικών αντισωμάτων ανιχνεύτηκε με την τροποποιημένη μέθοδο της αλκαλικής φωσφατάσης-αντιαλκαλικής φωσφατάσης, όπως αυτή περιγράφηκε από τους Mason και Sammons20. Στο ρυθμιστικό διάλυμα προστέθηκε 20% φυσιολογικός ανθρώπινος ορός ο οποίος χρησιμοποιήθηκε για την πρόληψη της μη - ειδικής δέσμευσης του δευτέρου και τρίτου στρώματος αντισωμάτων.

Συστηματικοί και ειδικοί μάρτυρες συμπεριλήφθησαν σε κάθε χρώση, χρησιμοποιώντας αμυγδαλές ανθρώπων που ελήφθησαν από εγχειρήσεις ρουτίνας αμυγδαλεκτομών καθώς και πρωτεΐνη μυελώματος ποντικού IgG2a ως αρνητικού μάρτυρα. Τα μονοκλωνικά αντισώματα που χρησιμοποιήθηκαν ήταν αντι-CD3 (ολικά Τ - λεμφοκύτταρα), αντι-CD4 (Τ βοηθητικά κύτταρα), αντιCDB (Τ κατασταλτικά κύτταρα), αντι-CD25 (αντι-υποδοχέας ιντερλευκίνης-2) (Becton-Dickinson, Cowley, Oxford, UΚ) και αντιCD68 (μακροφάγα) (Dako Ltd., High Wycombe, UΚ). Το δείγμα του πλευριτικού υγρού που απέμεινε χρησιμοποιήθηκε για μέτρηση της ADA. Η δραστηριότητα της ADA μετρήθηκε με την χρωματομετρική μέθοδο Guisti21. Τα πλακίδια κωδικοποιήθηκαν και τα κύτταρα μετρήθηκαν με τυφλό τρόπο με την χρήση μικροσκοπίου ΒΗ2 (Οlympus, Japan) και ειδική κλίμακα μέτρησης στον προσοφθάλμιο σε μεγέθυνση 200. Τα θετικά και αρνητικά χρωματισθέντα κύτταρα μετρήθηκαν και ο αριθμός των κυττάρων που χρωματίσθηκαν θετικά εκφράσθηκε ως ποσοστό. Τουλάχιστον δύο πλακίδια χρωματίσθηκαν και μετρήθηκαν για κάθε αντίσωμα από κάθε ασθενή και υπολογίστηκε η μέση τιμή. Ο συντελεστής διακύμανσης για τρεις επαναλαμβανόμενες κυτταρικές μετρήσεις από τον ίδιο παρατηρητή για κάθε αντίσωμα ήταν -5% και η διακύμανση μεταξύ των παρατηρητών ήταν 9%.

Ανάλυση των δεδομένων

Η στατιστική ανάλυση των δεδομένων έγινε με την χρήση στατιστικού προγράμματος (Sigmα Stat 2.0, Jandel Scientific, CΑ, USA). Η σύγκριση των αριθμών των κυττάρων μεταξύ των ομάδων έγινε με την δοκιμασία Mann-Whitney Rank Sum Test. Οι συσχετίσεις μεταξύ των κυτταρικών πληθυσμών και της ADA έγιναν με τη μέθοδο Spearman’s Rank. Σημαντικές θεωρήθηκαν τιμές p³0.005.

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ

Η μελέτη του κυτταρικού τύπου έδειξε υπεροχή των λεμφοκυττάρων και αυτό επιβεβαιώθηκε από την ανοσοκυτταροχημεία, όπου τα CD4+ Τ κύτταρα αναγνωρίσθηκαν τόσο στις φυματιώδεις όσο και στις κακοήθεις υπεζωκοτικές συλλογές. Τα ποσοστά όμως των CD3+ (διάμεσες τιμές, φυματίωση (ΤΒ): 78, καρκίνος (CΑ): 58,8), CD4+ (ΤΒ: 54,6, CΑ:42,2) και CD25 + (ΤΒ:2,1, CΑ: 0,6) ενεργοποιημένων Τ κυττάρων ήταν σημαντικά υψηλότερα στις φυματιώδεις σε σχέση με τις κακοήθεις συλλογές (p<0.001 για όλους τους κυτταρικούς υποπληθυσμούς). Τα CD8 + κύτταρα ήταν λιγότερα και δεν σημειώθηκαν διαφορές μεταξύ των δύο ομάδων (ΤΒ: 9,2, CΑ: 12, 5, NS).

Τα ποσοστά των μακροφάγων ήταν επίσης χαμηλά τόσο στις φυματιώδεις όσο και στις κακοήθεις υπεζωκοτικές συλλογές, αν και στις τελευταίες ήταν σημαντικά υψηλότερα (ΤΒ:4,2, CΑ: 7, Β, p<0.001). Τα δεδομένα φαίνονται στον πίνακα 1.

Οι τιμές της ADA ήταν σημαντικά υψηλότερες στις φυματιώδεις υπεζωκοτικές συλλογές (ΤΒ:94, CΑ:28, ρ<0.001). Αν και οι τιμές της ADA ήταν υψηλότερες στις φυματιώδεις υπεζωκοτικές συλλογές, όπου τα CD3 +, CD4 + και CD25 + κύτταρα ήταν επίσης υψηλότερα, δεν βρέθηκε συσχέτιση μεταξύ αυτών των κυττάρων και της δραστηριότητας της ADA. Ο συντελεστής συσχέτισης ήταν ως εξής: CD3 r=0.18, CD4 r=0.05, CD8 r=0.09, CD25 r=0.06, CD68 r = 0.04.

Σε δύο μεγάλες μελέτες8,9, που αφορούσαν την ADA, χρησιμοποιήθηκαν ως ουδός οι τιμές 50 και 47 IU/L αντίστοιχα. Θεωρώντας είτε την τιμή 50 είτε την τιμή 47 IU/L ως ουδό, η ευαισθησία και η ειδικότητα της ADA ως διαγνωστικής εξέτασης ήταν υψηλή, 97,3 και 97,1% αντίστοιχα. Αντίθετα, θεωρώντας ως ουδό τα 25-75 εκατοστημόρια για κάθε κυτταρικό υποπληθυσμό, η ειδικότητα και η ευαισθησία παρέμειναν χαμηλές (πίνακας 2). Αυτό οφείλεται στην αλληλοεπικάλυψη των τιμών των κυττάρων στους ασθενείς με φυματίωση και κακοήθεια. Τα αποτελέσματα συνοψίζονται στους πίνακες 1 και 2.



ΣΥΖΗΤΗΣΗ

Από τη μελέτη μας προκύπτει ότι, τόσον οι φυματιώδεις όσο και οι κακοήθεις υπεζωκοτικές συλλογές, χαρακτηρίζονται από λεμφοκυτταρικό τύπο με υψηλούς αριθμούς CD4+ Τ κυττάρων και συγκριτικά χαμηλούς αριθμούς κυττάρων CD8+. Οι φυματιώδεις όμως υπεζωκοτικές συλλογές έχουν σημαντικά μεγαλύτερο ποσοστό ενεργοποιημένων CD3+ και CD4+ κυττάρων, όπως προέκυψε από την έκφραση του υποδοχέα IL-2 (CD25). Τα μακροφάγα αποτελούν ένα μικρό ποσοστό του συνολικού αριθμού των κυττάρων και στους δύο τύπους των υπεζωκοτικών συλλογών, αν και είναι σημαντικά χαμηλότερο το ποσοστό τους στην φυματίωση. Η περισσότερο, αξιοσημείωτη διαφορά, μεταξύ φυματιώδων και κακοήθων υπεζωκοτικών συλλογών, αφορούσε τη δραστηριότητα της ADA η οποία ήταν σημαντικά υψηλότερη στην φυματίωση. Η τιμή της ADA ήταν υψηλή στις φυματιώδεις υπεζωκοτικές συλλογές όπου βρέθηκαν αυξημένοι και οι αριθμοί των CD3, CD4 και CD25 κυττάρων. Δεν διαπιστώθηκε όμως συσχέτιση μεταξύ της δραστηριότητας της ADA και των υποπληθυσμών των Τ λεμφοκυττάρων ή των μακροφάγων.

Τα αποτελέσματα της μελέτης μας, όσον αφορά τον υψηλό αριθμό των Τ κυττάρων και τη δραστηριότητα της ADA στις φυματιώδεις υπεζωκοτικές συλλογές, συμφωνούν με τα ευρήματα άλλων μελετών που βασίζονται όμως σε μικρότερο αριθμό ασθενών15,16,22. Τα αποτελέσματα σχετικά με την σχέση της ADA με τα Τ κύτταρα είναι αλληλοσυγκρουόμενες17,18. Στη μελέτη των Ocana και συν17, δεν βρέθηκε συσχέτιση μεταξύ της ADA και την Τ κυττάρων ενώ οι Baganha και συν ανέφεραν καλή συσχέτιση18. Παρόλα αυτά πρέπει να σημειωθεί ότι στην τελευταία μελέτη, οι ασθενείς με φυματίωση και κακοήθεια θεωρήθηκαν ως μια ομάδα στην οποία βρέθηκε θετική συσχέτιση μεταξύ των δύο προαναφερθεισών παραμέτρων και εξετάσθηκαν μόνο 11 ασθενείς με φυματίωση και 14 με κακοήθεια.

Εξετάσαμε ένα μεγάλο αριθμό ασθενών στους οποίους όμως δεν βρέθηκε συσχέτιση μεταξύ της δραστηριότητας της ADA και του αριθμού των λεμφοκυττάρων ή μακροφάγων. Η μεγαλύτερη δραστηριότητα της ADA στις φυματιώδεις, σε σχέση με τις κακοήθεις υπεζωκοτικές συλλογές, μπορεί να οφείλεται σε διαφορετικές ιδιότητες των μακροφάγων ή των Τ λεμφοκυττάρων. Υπάρχουν αρκετές μελέτες οι οποίες δείχνουν ότι τα Τ κύτταρα στις φυματιώδεις υπεζωκοτικές συλλογές ενεργοποιούνται περισσότερο από τα μακροφάγα που προέρχονται από τις ίδιες συλλογές και συγκεκριμένα, εκκρίνουν περισσότερες κυτταροκίνες από τα Τ κύτταρα του αίματος των ιδίων ασθενών ή από τα Τ κύτταρα υγιών εθελοντών23-24. Πιθανόν τα κύτταρα αυτά ενεργοποιούνται καλύτερα από τα μακροφάγα τοπικά για μεγαλύτερη παραγωγή της ADA. Επιπλέον, σε μελέτη που αφορούσε την αντίδραση φυματίνης, οι Τσικόπουλος και συν25 έδειξαν ότι, αντίθετα με την όψιμη δερματική αντίδραση που προκαλείται από αλλεργιογόνο, η επιβραδυνόμενη αντίδραση υπερευαισθησίας που προκαλεί η φυματίνη χαρακτηρίζεται από ΤΗ1 CD4+ κύτταρα τα οποία εκκρίνουν κυτταροκίνες όπως IFN-γ και TNF25. Σε προηγούμενη μελέτη μας βρήκαμε ότι η δραστηριότητα του TNF είναι μεγαλύτερη στις φυματιώδεις σε σχέση με τις κακοήθεις πλευρίτιδες3. Από όσο γνωρίζουμε, οι φαινότυποι ΤΗ1, ΤΗ2, ή ΤΗ0 δεν έχουν ερευνηθεί εκτενώς στον καρκίνο. Οι διαφορές όσον αφορά την δραστηριότητα της ADA μεταξύ φυματιωδών και κακοηθών υπεζωκοτικών συλλογών μπορεί να οφείλεται σε διαφορετικό ΤΗ φαινότυπο και αυτό ίσως φανεί από μελλοντικές μελέτες με χρήση υβριδισμού in situ.

Τελευταία έχει γίνει γνωστό ότι η δραστηριότητα της ADA προέρχεται από τη δράση δύο ισοενζύμων, της ADA1 που βρίσκεται σε όλα τα κύτταρα, με ιδιαίτερα αυξημένη δραστηριότητα στα λεμφοκύτταρα και μονοκύτταρα και της ADA2 η οποία βρίσκεται μόνο στα μονοκύτταρα και μακροφάγα10. Πρόσφατες μελέτες έχουν δείξει ότι η δραστηριότητα της ADA στις φυματιώδεις υπεζωκοτικές συλλογές οφείλεται κυρίως στην δραστηριότητα του ισοενζύμου ADA29,26,27. Συμφωνα με μια υπόθεση, η ADA2 απελευθερώνεται στα βιολογικά υγρά (πλευριτικό υγρό, περιτοναικό, ΕΝΥ, ορό) από τα μονοκύτταρα όταν αυτά φαγοκυτταρώσουν ένα μικροοργανισμό (βακτήριο, ιό ή πρωτόζωο)28,29. Στη μελέτη μας δεν βρέθηκε συσχέτιση μεταξύ της ολικής δραστηριότητας της ADA και του αριθμού των μακροφάγων. Πιθανόν όμως η παραγωγή του ισοενζύμου ADA2 να σχετίζεται με ειδικούς υποπληθυσμούς μακροφάγων με διαφορετικές ιδιότητες και όχι με τους κυτταρικούς αριθμούς. Όσον αφορά τη βοήθεια που προσφέρει η δραστηριότητα της ADA στην διάκριση των φυματιωδών συλλογών, η μελέτη μας επιβεβαιώνει τα ευρήματα άλλων μελετών που έχουν δείξει υψηλή ευαισθησία και ειδικότητα. Αντίθετα, όσον αφορά τους κυτταρικούς υποπληθυσμούς, αν και υπάρχουν στατιστικά σημαντικές διαφορές μεταξύ των δύο ομάδων, οι διαφορές αυτές δεν είναι κλινικά σημαντικές, καθώς οι τιμές αλληλοεπικαλύπτονται και τόσο η ευαισθησία όσο και η ειδικότητα είναι χαμηλές.

Συμπερασματικά, οι φυματιώδεις και οι κακοήθεις υπεζωκοτικές συλλογές χαρακτηρίζονται από υψηλούς αριθμούς CD3+ και CD4+ κυττάρων, αν και στη φυματίωση οι αριθμοί είναι υψηλότεροι, υπάρχει ενεργοποίηση των Τ κυττάρων και υψηλή δραστηριότητα της ADA. Δεν διαπιστώθηκε συσχέτιση μεταξύ της δραστηριότητας του ενζύμου και του αριθμού των κυτταρικών υποπληθυσμών. Απαιτούνται περαιτέρω μελέτες για την διευκρίνηση της πηγής προέλευσης της ADA στις φυματιώδεις υπεζωκοτικές συλλογές. Η ADA αποτελεί ένα χρήσιμο δείκτη για την φυματίωση, ενώ το ίδιο δεν ισχύει για τους υποπληθυσμούς των Τ κυττάρων.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

1. Burgess LJ, Maritz FJ, Le Roux I, Talzaard JJF. Combined use of pleural adenosine deaminase with lymphocyte/neutrophil ratio. Chest 1996, 109:414-419.
2. Ungerer J, Oosthuizen HM, Retiez JH, Bissbort SH. Significance of adenosine deaminase activity and its isoenzymes in tuberculous effusions. Chest 1994, 106:33-37.
3. Orphanidou D, Gaga M, Rasidakis A, Dimakou K, Toumbis M, Latsi P, Pandalos S, Christakopoulou J, Jordanoglou J. Tumor necrosis factor, interleukin-1 and adenosine deaminase in tuberculous pleural effusion. Respir Med 1996, 90:95-98.
4. Aoki V, Katoh O, Nakanishi Y, Kuroki S and Yamada H. A comparison study of IFN-γ, ADA and CA 125 as the diagnostic parameters in tuberculous pleuritis. Respir Med 1994, 88:139-143.
5. Piras MA, Gakis C, Burdroni M and Andreoni G. Adenosine Deaminase Activity in pleural effusions: an aid to differential diagnosis. Br Med J 1978, 2:1751-1752.
6. Valdes L, San Jose E, Alvarez D, Saradeses A, Pose A, Chomon B. Diagnosis of tuberculous pleurisy using the biologic parameters adenosine deaminase, lysozyme and interferon gamma. Chest 1993, 103:458-465.
7. Ocana I, Martinez-Vasquez JM, Ribera E, Segura RM, Pascual C. Adenosine deaminase activity in the diagnosis of lymphocytic pleural effusion of tuberculosis, neoplastic and lymphomatous origin. Tubercle 1986, 67:141-145.
8. Burgess LJ, Martiz FJ, Roux I Le, Taljaard JJF. Use of adenosine deaminase as a diagnostic tool for tuberculous pleurisy. Thorax 1995, 50:672-674.
9. Valdes L, San Jose E, Alvarez D, Valle JM. Adenosine deaminase (ADA) isoenzyme analysis in pleural effusions: diagnostic role, and relevance to the origin of increased ADA in tuberculous pleurisy. Eur Respir J 1996, 9:747-751.
10. Ungerer JPJ, Ooshuizen HM, Bissbort SH, Vermank WJH. Serum adenosine deaminase: isoenzymes and diagnostic application. Clin Chem 1992, 38:1322-1326.
11. Hoheisel GB, Tabak L, Teschler H, Erkan F, Kroegel C and Costabel U. Bronchoalveolar lavage cytology and immunocytology in pulmonary tuberculosis. Am J Respir Crit Care Med 1994, 149:460463.
12. Ozaki T, Nakahira S, Tani K, Ogushi F, Yasuoka S, Ogura T. Differential cell analysis in bronchoalveolar lavage. Fluid from pulmonary lesions of patients with tuberculosis. Chest 1992, 102:54-59.
13. Gaga M, Frew AJ, Varney VA and Kay AB. Eosinophil activation and T lymphocyte infiltration in allergen-induced late phase skin reactions and classical delayed type hypersensitivity. J Immunol 1991, 147:816-822.
14. Petterson T, Klockars M, Hellstrom PE, Riska H and Wangel. T and B lymphocytes in pleural effusions. Chest 1978, 73:49-51.
15. Barnes P, Mistry SP, Cooper CL, Pirmez C, Rea TH and Modlin RL. Compartmentalization of a CD44 T lymphocyte subpopulations in tuberculous patients. J Immunol 1989, 142:1114-1119.
16. Moisan T, Chandrasekhar AJ, Robinson, Mckenna J and Marti G. Distribution of lymphocytic subpopulations in patients with exudative pleural effusions. Am Rev Respir Dis 1978, 117:507-511.
17. Ocana I, Martinez Vasquez JM, Segura RM, Capdevilla JA. Adenosine deaminase in pleural fluids: Test for diagnosis of tuberculous pleural effusions. Chest 1983, 84:51-53.
18. Baganha MF, Pego A, Lima MA, Gaspar EV, Pharm B and Cordeiro AR. Serum and pleural adenosine deaminase: correlation with lymphocytic populations. Chest 1990, 97:605-610. 19. Bovornkitti S, Pushpakom R, Marahetra N, Nana A. Chroenratanakul S. Adenosine deaminase and lymphocytic populations. Chest 1991, 99:789-790.
20. Mason DY, Sammons R. Alkaline phosphatase and peroxidase for double immunoenzymatic labelling of cellular constituents. J Clin Pathol 1978, 31:454.
21. Guisti G, Galanti B, Colorimetric method. In: Bergmeyer H ed Methods of enzymatic analysis. 3rd ed Weinheim: Verlag Chemic 1984, 315-323.
22. Ferrer J. Pleural tuberculosis. Eur Respir J 1997, 10:942-947.
23. Shimokata K, Saka H, Murate T, Haseqawa Y and Hasegawa I. Local cellular immunity in tuberculous pleurisy. Am Rev Respir Dis 1982, 126:822-824.
24. Kurasawa T, Shimokata K. Cooperation between accesory cells and T lymphocytes in patients with tuberculous pleurisy. Chest 1991, 100:1046-1052.
25. Tsicopoulos A, Hamid Q, Varney V, Ying S, Moqbel R, Durham S, Kay AB. Differential messenger RNA expression of Thl-Type cells (IFN-I 4, IL-2) in classical delayed-type (tuberculin) hypersensitivity reactions in human skin. J Immunol 1992, 148:2058-2061.
26. Ungerer J, Oosthuizen HM, Retief JH and Bissbort SH. Significance of Adenosine Deaminase Activity and its Isoenzymes in Tuberculous Effusions. Chest 1994, 106:33-37.
27. Latsi P, Orphanidou D, Samara I, Rasidakis A, Provata A, Tsourapis S, Retsou, Doris M, Sacharidou A, Jordanoglou J. Diagnostic value of Adenosine Diaminase (ADA) isoenzymes in tuberculous effusions. Eur Respir J 1999, 14 (30):1885.
28. Gakis C, Calia G, Naitana A, et al: Serum adenosine deaminase activity in HIV positive subjects: A hypothesis on the significance of ADA-2. Panminerva Med 1989, 31:107-113.
29. Zuckerman SH, Olson JM, Douglas SD. Adenosine deaminase activity during in vitro culture of human peripheral blood monocytes and pulmonary alveolar macrophages. Exp Cell Res 1980, 129:281-287.

© 2011 PNEUMON Magazine, Hellenic Bronchologic Society.
Developed by LogicONE Logo LogicONE