Please wait. Loading...
 
Αποστολή σε φίλο
 
Το μαγνήσιο στο άσθμα: Ήρθε η ώρα του;
ΑΡΘΡΟ ΣΥΝΤΑΞΗΣ
Στο παρόν τεύχος του περιοδικού “Πνεύμων” δημοσιεύεται η μελέτη των Ζέρβα Ε., Λουκίδη Σ. και συν. από το 401 ΓΣΝΑ με τίτλο “Η Επίδραση της Δοκιμασίας Προκλήσεως με Ισταμίνη στα Επίπεδα του Μαγνησίου στον Ορό και τα Ερυθροκύτταρα”. Η μελέτη είναι ενδιαφέρουσα και φέρει στην ελληνική επικαιρότητα το θέμα της εξάρτησης των ασθματικών συμπτωμάτων από τα ιόντα μαγνησίου.

Στη διεθνή βιβλιογραφία δημοσιεύονται κατά διαστήματα μελέτες και άρθρα σχετικά με τη σημασία των ιόντων μαγνησίου (Mg2+) στο άσθμα. Η μειωμένη πρόσληψη μαγνησίου φαίνεται ότι συνδυάζεται με διάφορες πνευμονικές παθήσεις ενώ αντίθετα, η αυξημένη πρόσληψη παίζει ευεργετικό ρόλο στην πνευμονική λειτουργία και τη βρογχική υπεραντιδραστικότητα των ασθματικών ασθενών1,2.

Το μαγνήσιο είναι αντιοξειδωτική ουσία που αποτελεί συστατικό διαφόρων τροφών όπως τα φρούτα και τα λαχανικά. Η σχέση της τροφής με τη διατήρηση καλής υγείας δεν χρειάζεται ιδιαίτερη επισήμανση, δεδομένου ότι, καθημερινός είναι ο βομβαρδισμός από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης επί της σύστασης των συχνά προσλαμβανομένων τροφών. Αλλα αντιοξειδωτικά συστατικά των τροφών είναι το σελήνιο, οι βιταμίνες C, A και Ε που επίσης παίζουν ρόλο στην παθογένεια και την ένταση των συμπτωμάτων των αποφρακτικών πνευμονοπαθειών3.

Ο επιπολασμός του άσθματος έχει παρουσιάσει διεθνώς θεαματική αύξηση τα τελευταία 15 χρόνια και ως ένας βασικός αιτιολογικός παράγων αναφέρεται ο τρόπος ζωής στις αναπτυγμένες χώρες του “δυτικού” πολιτισμού. Η διατροφή των κατοίκων αυτών των χωρών ενδεχόμενα περιλαμβάνει λιγώτερα φρέσκα φρούτα και λαχανικά, με αποτέλεσμα αύξηση της ευαισθησίας στα εισπνεόμενα αλλεργιογόνα μέσω μείωσης της πρόσληψης αντιοξειδωτικών ουσιών1.

Ειδικά στην περίπτωση του μαγνησίου, το ενδιαφέρον, ως προς τον τρόπο δράσης, εστιάζεται στη σημασία των Mg2+ στη ρύθμιση του τόνου των λείων μυικών ινών των βρόγχων και του τόνου των πνευμονικών αγγείων. Επιπλέον, τα ιόντα Mg φαίνεται ότι επιδρούν και σε άλλους πνευπνευμονικούς σχηματισμούς και ουσίες και μηχανισμούς, όπως το ενδοθήλιο, την επιφανειοδραστική ουσία, τα επιθηλιακά κύτταρα τύπου ΙΙ, την ενεργοποίησηση των μαστοκυττάρων κ.ά. Εντύπωση προκαλεί η χαμηλή περιεκτικότητα σε Mg2+ των πνευμονικών αρτηριακών κυττάρων που ίσως καθιστά τον πνεύμονα ευάλωτο σε μειωμένη πρόσληψη Mg2+ από την τροφή4.

Η δυναμική συνέργια Mg2+ και ασβεστίου (Ca2+) είναι σημαντική για την πνευμονική λειτουργία. Ο περιορισμός του Mg2+ αυξάνει τη δράση του Ca2+ ενώ αντιθέτως, η περίσσεια μαγνησίου δεσμεύει το ασβέστιο5. Αυτές οι αλληλεπιδράσεις είναι σημαντικές για τον πνεύμονα διότι η ενδοκυττάρια είσοδος των ιόντων ασβεστίου αποτελεί το έναυσμα για τη δραστηριοποίηση των φλεγμονωδών κυττάρων και τη σύσπαση των μυϊκών ινών των βρόγχων, καταστάσεις που αποτελούν το παθογενετικό υπόβαθρο του άσθματος. Επομένως, η διαταραχή της αναλογίας Mg2+/Ca2+ είναι δυνατόν να δημιουργήσει ασθματικά συμπτώματα.

Αν και για τον έλεγχο της έλλειψης Mg2+ χρησιμοποιούνται τα επίπεδα του μαγνησίου στον ορό του αίματος, το ενδοκυττάριο μαγνήσιο μπορεί να είναι μειωμένο παρά την ύπαρξη φυσιολογικών τιμών στον ορό. Αυτό πιθανώς οφείλεται στη δυνατότητα προσαρμογής του οργανισμού στη μειωμένη πρόσληψη σημαντικών συστατικών για τη λειτουργία του. Για παράδειγμα, οι νεφροί συγκρατούν αποτελεσματικά το μαγνήσιο και η απορρόφησή του αυξάνει από 25% σε 75% όταν περιορίζεται η ποσότης του μαγνησίου της τροφής, ενώ τα οστά του σκελετού χρησιμεύουν ως αποθήκη. Ανάλογοι μηχανισμοί υπάρχουν και για άλλες ουσίες3.

Τη διαφορά ανάμεσα στην ενδοκυττάρια και εξωκυττάρια συγκέντρωση του μαγνησίου τονίζει και η μελέτη των Ζέρβα και συν. στο παρόν τεύχος (σελ. 183). Το ενδοκυττάριο Mg2+ των ερυθροκυττάρων μειώθηκε σημαντικά (p<0.001) μετά τη βρογχική πρόκληση με ισταμίνη, ενώ εκείνο του ορού παρέμεινε σταθερό. Οι συγγραφείς θεωρούν ότι η αιτία της μείωσης του ενδοκυτταρίου μαγνησίου ήταν ο βρογχόσπασμος που προκλήθηκε από την επίδραση της ισταμίνης και υποθέτουν ότι, ο οργανισμός στην προσπάθειά του να περιορίσει το βρογχόσπασμο, κινητοποιεί Mg2+ από τα κύτταρα (αποθήκες) του ορού του αίματος. Για το λόγο αυτό υπάρχει μείωση μόνο του ενδοκυτταρίου μαγνησίου. Αυτή η άποψη αποτελεί μια ενδιαφέρουσα πρόταση που χρειάζεται περαιτέρω διερεύνηση.

Σύμφωνα με τα ανωτέρω, τα άλατα του μαγνησίου θα μπορούσαν να έχουν τη δυνατότητα, κατόπιν εμπεριστατωμένου ελέγχου, να είναι χρήσιμα στη θεραπεία του άσθματος. Ομως, η χορήγηση MgSΟ4 για θεραπευτικούς σκοπούς στο άσθμα παραμένει αμφιλεγόμενη. Η πρώτη αναφορά της βρογχοδιασταλτικής δράσης του μαγνησίου έγινε από τους Rossello και Pla το 19366. Από τότε έχουν γίνει λίγες απόλυτα τεκμηριωμένες μελέτες και ο αριθμός των ατόμων που συμμετείχαν ήταν μικρός. Παρόλα αυτά, η τάση που διαμορφώνεται είναι θετική: Η χορήγηση ενδοφλεβίως θειϊκού μαγνησίου (MgSO4 - 25mg/kg/ώρα) σε παιδιά με οξύ άσθμα είχε ως αποτέλεσμα βελτίωση του βρογχοσπάσμου στη μελέτη των Ciarallo και συν. 19967, όταν χορηγήθηκε μετά επαναλαμβανόμενες δόσεις β2-διεγερτών. Ανάλογη ήταν και η δράση του εισπνεομένου MgSΟ4 σε άτομα 12-60 χρόνων με ασθματικό παροξυσμό και το αποτέλεσμα αυτό δεν ήταν σημαντικά διαφορετικό από τη δράση της εισπνεομένης σαλβουταμόλης8.

Φαίνεται ότι η δράση του MgSO4 αξιολογείται περισσότερο κατά τη διάρκεια του ασθματικού παροξυσμού. Οι Bloch H, Silvermann R και συν. 19959, σε μελέτη τους στο περιοδικό CHEST σχετικά με την ενδοφλέβια χορήγηση MgSO4 σε οξύ άσθμα, αναφέρουν ότι τα άλατα του μαγνησίου βελτίωσαν το βρογχόσπασμο των ασθενών με οξύ σοβαρό άσθμα αλλά δεν ήταν αποτελεσματικά στους ασθενείς με μέτριο άσθμα. Οι λόγοι δεν είναι γνωστοί. Πιθανώς οι ασθματικοί με σοβαρό οξύ άσθμα να μην αντιδρούν πλέον ικανοποιητικά στους β2-διεγέρτες. Στην περίπτωση αυτή, το MgSO4 δρώντας μέσω διαφορετικού μηχανισμού από τους β2-διεγέρτες, μπορεί να βελτιώσει περαιτέρω τον βρογχόσπασμο. Το αποτέλεσμα όμως αυτό δεν είναι, ίσως, δυνατό να φανεί στο μέτριο άσθμα όπου η κατανάλωση β2-διεγερτών δεν είναι υψηλή. Στην περίπτωση αυτή, είναι πιθανό, η ικανοποιητική απάντηση στους β2-διεγέρτες, που είναι οι πλέον σημαντικοί μέχρι στιγμής βρογχοδιασταλτικοί παράγοντες, να μην επιτρέπει την εμφάνιση της δράσης του MgSO4.

Συμπερασματικά, θα ήθελα να τονίσω ότι πολλές θεραπευτικές παρεμβάσεις στο άσθμα έχουν δοκιμασθεί και οι περισσότερες χαρακτηρίζονται από λογικό παθογενετικό υπόβαθρο και θετική εργαστηριακή τεκμηρίωση. Η θεραπευτική χορήγηση ιόντων μαγνησίου ανήκει στην κατηγορία αυτή. Είναι όμως γνωστό ότι τα in vitro αποτελέσματα δεν συμβαδίζουν απαραιτήτως με τις in vivo διαπιστώσεις. Έτσι, μέχρις η βελτίωση του βρογχοσπάσμου με τη χορήγηση MgSO4 να μην επιδέχεται αντιρρήσεις, θεωρούμε απολύτως επιβεβλημένη στη θεραπεία του άσθματος την άνευ παρεκκλίσεων συμμόρφωση με τις υπάρχουσες Διεθνείς Οδηγίες για την Αντιμετώπιση και Θεραπεία του Ασθματος10.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

1. Soutar A, Seaton A, Brown K. Bronchial reactivity and dietary antioxidants. Thorax 1997; 52:166-70.
2. Britton J, Pavord I, Richards K, et al. Dietary magnesium, lung function, wheezing and airway hyperreactivity in random adult sample. Lancet 1994; 344:357-62.
3. Baker JC, Tunnicliffe WS, Duncanson RC, Ayers JG. Dietary antioxidants and magnesium in type I brittle asthma: a case control study. Thorax 1999; 54:115-8.
4. Mathew R, Altura BM. Magnesium and the lungs. Magnesium 1988; 7:145-55.
5. Landon RA, Υoung EA. Role of magnesium in regulation of lung function. J Am Diet Assoc 1993; 93(6):674-7.
6. Rosello HJ, Pla JC. Sulfato de magnesio en la crisis de asma. Prensa Med Argen 1936; 29:1677-80.
7. Ciarallo L, Sauer AH, Shannon MW. Intravenous magnesium therapy for moderate to severe pediatric asthma: results of a randomized placebo-controlled trial. J Pediatr 1996; 129:809-14.
8. Mangat HS, D’Souza GA, Jacob MS. Nebulized magnesium sulphate versus nebulized salbutamol in acute bronchial asthma: a clinical trial. Eur Respir J 1998; 12:341-344.
9. Bloch H, Silverman R, Mancherje N et al. Intravenous magnesium sulphate as an adjunct in the treatment of acute asthma. CHEST 1995; 107:1576-81.
10. Global Initiative for Asthma. NHLB/WHO Workshop. Publ. No 95-3659. Jan. 1995.
© 2011 PNEUMON Magazine, Hellenic Bronchologic Society.
Developed by LogicONE Logo LogicONE