Please wait. Loading...
 
Αποστολή σε φίλο
 
Μοριακές ανωμαλίες στον καρκίνο του πνεύμονα
Κ. Τρούγκος
ΑΡΘΡΟ ΣΥΝΤΑΞΗΣ
Ο καρκίνος του πνεύμονα αποτελεί έναν από τους πιο θανατηφόρους στις ΗΠΑ. Το 1997 διαπιστώθηκαν 178.000 περιπτώσεις και υπολογίζεται να πεθάνουν 160.000 άτομα1. Το 85% των περιπτώσεων αποδίδεται στο κάπνισμα και το υπόλοιπο σε συνδυασμό περιβαλλοντολογικών και/ή γενετικών παραγόντων. Οι περισσότερες νέες περιπτώσεις αφορούν είτε σε μικροκυτταρικό καρκίνο του πνεύμονα (SCLC) είτε σε μη μικροκυτταρικό καρκίνο του πνεύμονα (NSCLC).

Μελέτες πρόσφατες δείχνουν ότι το ποσοστό επιβίωσης των ασθενών, για μακρύ χρονικό διάστημα, είναι 10% και 3% για τις περιπτώσεις NSCLC και SCLC, αντίστοιχα. Παρόλο ότι υπάρχουν διάφορες θεραπευτικές προσεγγίσεις, η επιβίωση των ασθενών παραμένει μικρή. Για να μιλήσουμε για πιο αποτελεσματική θεραπεία πρέπει πρώτα απ' όλα να κατανοήσουμε τη βιολογία της πάθησης και τις νέες πληροφορίες να τις χρησιμοποιήσουμε για την ανάπτυξη και παρασκευή νέων διαγνωστικών και θεραπευτικών προσεγγίσεων.

Μοριακή Βιολογία του Καρκίνου του Πνεύμονα

Στην κατανόηση του καρκίνου του πνεύμονα την τελευταία δεκαετία έχουν σημειωθεί σημαντικές ανακαλύψεις. Οι χρωμοσωμικές ανωμαλίες, η έκφραση ογκογονιδίων, η απώλεια ογκοκατασταλτικών γονιδίων αποτελούν μέρος αυτών των ανακαλύψεων.

Χρωμοσωμικές ανωμαλίες

Παρατηρείται συχνή απώλεια χρωμοσωμάτων σε περιπτώσεις καρκίνου του πνεύμονα. Κυρίως απουσιάζουν τα χρωμοσώματα 3p, 9p και 17p, ενώ τρεις περιοχές του χρωμοσώματος 3 (3p25, 3p21.3 και 3p14) απουσιάζουν στο 90% των NSCLC όγκων και περίπου στο 50% των NSCLC όγκων.

Ογκογονίδια και ογκοκατασταλτικά γονίδια

Τα ογκογονίδια Ras ευρίσκονται συχνά ενεργοποιημένα (Κ-Ras 30% σε NSCLC και όχι σε SCLC). Τα ογκογονίδια Myc, c-erbΒ2 και Bcl-2 κυρίως ευρίσκονται ενεργοποιημένα στο 10-25% των περιπτώσεων με NSCLC3-7.

Ανωμαλίες στο ογκοκατασταλτικό γονίδιο Rb καθώς και σε μετα γραφικούς παράγοντες και άλλους ρυθμιστές του κυτταρικού κύκλου (E2F, p53, p21WAF κυκλίνες κ.ά.) είναι συχνό γεγονός στον καρκίνο του πνεύμονα8-11.

Αλλοιώσεις στο ογκοκατασταλτικό γονίδιο της πρωτεΐνης p53 είναι το πιο συχνό γενετικό συμβάν που συνυπάρχει με τον καρκίνο12. Οι μεταλλάξεις στο γονίδιο της p53 μπορεί να είναι είτε ελλείψεις τμήματος του γενετικού υλικού είτε σημειακές μεταλλάξεις. Μπορεί επίσης να έχουμε υπερέκφραση του γονιδίου. Στον καρκίνο του πνεύμονα ο κυρίαρχος τύπος σημειακής μετάλλαξης είναι μεταστροφή του ζεύγους βάσεων GC σε ΤΑ η οποία σχετίζεται με σύμπλοκα βενζοπυρενίου, η δημιουργία των οποίων είναι αποτέλεσμα του καπνίσματος13. Η συχνότητα των μεταλλάξεων στο γονίδιο της p53 κυμαίνεται περί το 50% για τις περιπτώσεις NSCLC και 80% για τις SCLC.

Ένα επίσης σημαντικό ογκοκατασταλτικό γονίδιο που εμπλέκεται και στον καρκίνο του πνεύμονα είναι το p16-INK4A που ευρίσκεται στο χρωμόσωμα 9p21. Το p16-ΙΝΚ4Α εμποδίζει ρυθμιστές του κυτταρικού κύκλου, όπως είναι η οικογένεια των κυκλινοεξαρτώμενων κινασών (CDKs), ενώ σύγχρονες μελέτες δείχνουν την εμπλοκή του p16 σε περιπτώσεις NSCLC και SCLC2,14-16.

ΔΙΑΓΝΩΣΗ

Η διάγνωση στον καρκίνο του πνεύμονα εστιάζεται στη χρήση μοριακών δεικτών που να επιτρέπουν την πρώιμη ανίχνευση. Η τεχνική της αλυσιδωτής αντίδρασης της πολυμεράσης (PCR) επιτρέπει την ανίχνευση μεταλλάξεων σε ογκογονίδια και ογκοκατασταλτικά γονίδια (Ras, p53, Rb κ.α) σε μικροποσότητες υλικού με αποτέλεσμα τη διάγνωση καρκίνου σε πρώιμο στάδιο (βλέπε και άρθρο σελ. 91)17,18. Επίσης και πρωτεΐνες που αλλοιώνονται στον καρκίνο του πνεύμονα μπορούν να εντοπιστούν με ανοσοϊστοχημικές μεθόδους19.

ΓΟΝΙΔΙΑΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ

Σήμερα προτείνονται διάφορες θεραπευτικές προσεγγίσεις για την αντιμετώπιση του καρκίνου του πνεύμονα οι οποίες βασίζονται στους περιγραφέντες μοριακούς στόχους και δείκτες. Ενδεικτικά αναφέρουμε τη γονιδιακή θεραπεία, τη θεραπεία με αντίστροφα ολιγονουκλεοτίδια, μονοκλωνικά αντισώματα, με εναλλακτές της βιολογικής απάντησης καθώς και με τη χρήση ουσιών που οδηγούν σε απόπτωση (προγραμματισμένο θάνατο). Για όλες αυτές τις θεραπευτικές προσεγγίσεις δίδεται βιβλιογραφική αναφορά καθότι αποτελούν ενότητες που απαιτούν ιδιαίτερη ανάπτυξη20-23.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

Γεγονός είναι ότι ο καρκίνος του πνεύμονα αποτελεί παγκόσμιο πρόβλημα που απαιτεί λύση. Η πρόληψη με την αποφυγή του καπνίσματος παραμένει σημαντική και ουσιαστική. Όσο προχωρά η κατανόηση της Μοριακής Βιολογίας για τον καρκίνο του πνεύμονα τόσο θα ανοίγονται και νέες θεραπευτικές προσεγγίσεις. Για το λόγο αυτό απαιτείται η πλήρης κατανόηση των βασικών μοριακών ανωμαλιών που σχετίζονται με αυτόν τον τύπο του καρκίνου.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

1. Parker et al. Cancer Statistics, 1997. CA Cancer J Clin 47:5-27, 1997
2. Testa J. Lung Cancer: Principles and Practice. Philadelphia, Lippincott-Raven, 1996, pp 793-800.
3. Fong et al. Pathology 1995, 27:295-300.
4. Mountain CF. Chest 1995, 108:246-254.
5. Kern et al. Cancer Res 1990, 50:5184-5191.
6. Farrow S et al. Curr Opin Genet Dev 1996, 6:45-49.
7. Pezzella F. N Εngl J Μed 1993, 329:690-694.
8. Shirodkar S et al. Cell 1992, 68:157-166.
9. Nevins J. Science 1992, 258:424-429.
10. Weintraub S. Am J Resp Cell Mol Biol 1996, 15:150-155.
11. Harbour J. Science 1988, 241:353-357.
12. Greenblatt M. Cancer Res 1994, 54:4855-4878.
13. Carbone D. Semin Oncol 1997, 24:388-401.
14. Sherr C. Science 1996, 274:1672-1677.
15. Shapiro G. Biochem Biophys Acta Rev Cancer 1996, 1242:165-169.
16. Shapiro G. Cancer Res 1994, 54:4855-4878.
17. Mao L. Cancer Res 1994, 54:1634-1637.
18. Birrer M. Cancer Res 1992, 52:2658-2664.
19. Stauss GM. J Clin Oncol 1995, 3:1265-1279.
20. Guild B. J Virol 1988, 62:3795-3881.
21. Curiel DT. Am J Resp Cell Mol Biol 1996, 14:1-18.
22. Hussein A. Cancer Invest 1996, 14:343-352.
23. Lee CT. Ann Oncol 1995, 6:61-63.
© 2011 PNEUMON Magazine, Hellenic Bronchologic Society.
Developed by LogicONE Logo LogicONE